Estonia hạ Phần Lan 3-2 tại Tampere: hiệp tie-break 15-11 và bài toán 5 điểm

Tampere, tối thứ Năm. Nokia Arena kín 9.813 chỗ ngồi. Phần Lan thắng set mở màn 25-22 bằng hai anh em Marttila và Joonas Jokela — những cái tên liên tục tìm được khe hở giữa băng chắn Estonia. Trên băng ghế ban huấn luyện, Olli Kunnari có lẽ đã tính tới một kịch bản khác: chia đôi ngôi đầu bảng C với Bỉ.

Ba set sau, kịch bản ấy biến mất.

Tỉ số chung cuộc 3-2 (22-25, 25-21, 25-22, 20-25, 15-11) nghiêng về Estonia. Phần Lan rơi xuống vị trí thứ hai bảng C với 11 điểm, sau Bỉ 13 điểm. Một hiệp tie-break thắng 15-11 không kể hết câu chuyện. Cái kể hết là cách Estonia đổi nhịp từ set 2, và cách họ giữ nguyên nhịp ấy cho tới pha bóng cuối cùng.

Cục diện bảng C

Bỉ khóa ngôi đầu bảng C từ sớm trong ngày khi quét Serbia 3-0 (25-19, 25-21, 25-16). Kết quả ấy biến trận Tampere thành cuộc đua cho vị trí thứ hai. Ở một giải đấu 24 đội chia bốn bảng, vị trí thứ hai quyết định nhánh đấu và đối thủ ở vòng 1/8.

Bảng xếp hạng cuối cùng của bảng C: Bỉ 13 điểm, Phần Lan 11, Serbia 7, Đan Mạch 7, Estonia 5, Hà Lan 2.

Trận Tampere khép lại vòng bảng trước khi vòng 1/8 khởi tranh cuối tuần này tại Sofia và Turin. Với Estonia, đây là trận thứ hai liên tiếp họ thắng: vài ngày trước, họ vượt Hà Lan 3-1 (27-25, 25-22, 18-25, 25-23), trong đó hai cú ace liên tiếp của Timo Andre Lohmus ở điểm 22-22 set 4 đóng vai trò quyết định.

Một đội vào giải bằng hai trận thắng. Một đội kết thúc bảng ở vị trí thứ năm.

Đọc trận đấu qua vị trí, không qua cảm xúc

Set 1 mở ra đúng theo kịch bản chủ nhà muốn. Phần Lan chuyền nhanh ở vị trí 4, kéo băng chắn Estonia giãn ra hai cánh, rồi đánh vào khoảng trống giữa vị trí 3 và vị trí 4. Joonas Jokela cùng hai anh em Luka và Nooa Marttila luân phiên khai thác khe hở đó. Tỉ số 25-22 phản ánh một điều đơn giản: Estonia chắn chậm mất nửa nhịp ở hai cánh, và nửa nhịp đó bị trừng phạt bằng bảy điểm bóng chết.

Set 2 là lúc bàn đàm phán đổi bên. Lohmus, đối chuyền của Estonia, mở khoảng cách 16-11 bằng chuỗi tấn công dồn vào vị trí 1, nơi hàng phòng ngự Phần Lan để lộ khoảng trống sau khi tuyến chắn dâng lên. Estonia khép set 25-21. Nhịp chuyền của họ chậm hơn set 1 khoảng một nhịp chạm, và chính sự chậm lại đó khiến băng chắn Phần Lan buộc phải chọn thay vì phản ứng.

Set 3 là set đáng xem nhất về mặt cấu trúc. Luka Marttila đánh ba cú ace liên tiếp, kéo Phần Lan từ thế bám đuổi về 19-19. Ba cú ace trong một set là dữ liệu của may mắn có kiểm soát: nó phụ thuộc vào vị trí đứng của người nhận bóng bên kia nhiều hơn là vào sức mạnh cú giao. Nhưng ngay sau 19-19, Lohmus chắn quyết định đưa Estonia lên 22-20, và họ giữ được 25-22. Không gian không biết nói dối, chỉ có người xem mới tự lừa mình: ba cú ace làm thay đổi tỉ số, còn cấu trúc chắn của Estonia thì không thay đổi.

Set 4 thuộc về Phần Lan theo cách khó dự đoán nhất. Niko Suihkonen vào thay Nooa Marttila và ghi bảy điểm, đủ để chủ nhà kéo set về 25-20 và đưa trận đấu vào tie-break. Đây là điểm sáng chiến thuật của Kunnari: ông không thay người để phòng ngự, ông thay người để tăng tốc ở vị trí 2. Estonia phản ứng chậm trong set này, để bóng chết rơi ở khu vực giữa sân nhiều hơn bất kỳ set nào trước đó.

Set 5 khép lại 15-11. Estonia bước vào tie-break với nguyên đội hình, nguyên nhịp, không đổi gì. Phần Lan bước vào tie-break với nguồn năng lượng đã tiêu hết ở set 4.

Hai bảng điểm, hai kết luận

Có một chi tiết đáng ghi lại về mặt dữ liệu: Volleytimes.com ghi Lohmus 24 điểm và Teppan 16 điểm, trong khi WorldofVolley ghi ngược lại — Teppan 24, Lohmus 16. Hai hãng cùng đưa tin một trận, cùng ngày, cùng nguồn bảng điểm, và lệch nhau đúng ở vị trí quan trọng nhất.

Với người làm nghề phân tích, chi tiết này quan trọng. Nếu tôi đưa ra nhận định về việc ai là đầu tàu tấn công của Estonia chỉ dựa trên một nguồn, tôi đã tự đặt mình vào thế sai một nửa. Qua 27 năm theo dõi thể thao, tôi học được một nguyên tắc: trước khi tranh luận về chiến thuật, phải chắc rằng mình đang tranh luận về cùng một con số. Mọi kết luận kiểu “ai gánh đội” mà chỉ dựa vào một bảng điểm đều nên bị treo lại cho tới khi có biên bản thứ hai.

Cùng trận đấu đó, Jokela có lần thứ 100 khoác áo đội tuyển Phần Lan, một cột mốc hiếm ở cấp độ đội tuyển quốc gia. Trước giờ bóng, Olivia Kunnari, cháu gái huấn luyện viên trưởng Olli Kunnari, hát quốc ca. Đấy là những dữ kiện không nằm trên bảng điểm, nhưng chúng giải thích vì sao 9.813 người ngồi kín Nokia Arena vào một tối thứ Năm.

Lohmus nói sau trận rằng Estonia rất muốn thắng một lần nữa trước khán giả, và họ đã cho đi tất cả những gì mình có. Đội trưởng Phần Lan Antti Ronkainen thừa nhận Estonia chơi tốt, muốn đi tới set 5, và chiến đấu đến cùng — trước khi nói rằng Phần Lan giờ hướng sang đối thủ tiếp theo.

Góc nhìn ngược: chiến thắng không trả đủ tiền

Câu chuyện dễ viết nhất sau trận này là Estonia lột xác. Hệ thống tính điểm của bóng chuyền lại viết theo cách khác.

Thắng 3-2 chỉ được 2 điểm. Thắng 3-1 hoặc 3-0 mới được 3 điểm. Estonia thắng hai trận ở giải — 3-1 trước Hà Lan và 3-2 trước Phần Lan — tổng cộng 5 điểm, kém Serbia và Đan Mạch, hai đội cùng 7 điểm. Phần Lan thua trận cuối nhưng vẫn nhì bảng với 11 điểm. Đế chế không xây bằng tiếng ồn, mà bằng những con số lặng thinh.

Nghịch lý thứ hai nằm ở chính năng lượng. Phần Lan thua tie-break, nhưng set 4 họ thắng nhờ người vào thay. Một phương án dự phòng chỉ phát huy giá trị khi còn đủ thời gian để nó vào guồng. Tie-break dài 15 điểm không cho nó thời gian đó. Estonia thì ngược lại: họ không cần bùng nổ, họ chỉ cần giữ nhịp chuyền và để đối thủ tự đếm nhịp thở của mình. Nhịp chuyền không vội, là đội bóng đang đếm nhịp thở của đối thủ.

Nghịch lý thứ ba là lợi thế sân nhà. Nokia Arena kín 9.813 chỗ, nhưng Estonia, đội phải đi xa, lại là đội giữ được sự ổn định cấu trúc trong set 5. Tôi không nhớ điểm số, tôi nhớ khoảnh khắc không ai chạm bóng: khoảng lặng trước cú giao của Estonia ở điểm 13-10, khi cả sáu người Phần Lan nhìn xuống sàn và không ai đổi vị trí.

Nhìn tới vòng 1/8

Vòng 1/8 bắt đầu từ thứ Bảy tại Sofia và Turin. Phần Lan gặp Hy Lạp và Bỉ gặp Czechia, cả hai trận diễn ra ngày 20 và 21 tháng 9 tại Turin. Ba Lan gặp Latvia, Đức gặp Bulgaria ngày 19 tháng 9 tại Sofia; Ukraine – Romania và Pháp – Bồ Đào Nha nối tiếp ở đó ngày 20 tháng 9. Slovenia gặp Serbia tại Turin ngày 21 tháng 9, và Ý gặp Đan Mạch cùng cuối tuần đó. Bán kết và các trận tranh huy chương sẽ tổ chức tại Milan.

Điều đáng theo dõi ở Turin không phải việc Phần Lan có vượt qua được Hy Lạp hay không, mà là Kunnari có dám lặp lại phương án Suihkonen từ đầu trận thay vì từ set 4 hay không. Nếu ông dám, Phần Lan sẽ là đội khó chịu nhất ở nhánh này. Nếu không, họ vẫn là một đội đủ tốt để đi sâu, nhưng mãi ở thế đuổi theo nhịp của người khác.

Còn Estonia, với 5 điểm và hai chiến thắng thật sự được ghi nhận, rời Tampere sau khi đã dạy cho cả bảng C một bài học về giá của từng set. Tôi sẽ tự tính lại bảng điểm của bảng này một lần nữa trước khi bàn tiếp.