Ceferin, Infantino và lời thề bị bỏ quên: Bên trong cuộc chiến quản trị của bóng đá thế giới

Trong toàn bộ tuyên bố của Aleksander Ceferin về kế hoạch bán cổ phần quyền thương mại của FIFA, điều đáng chú ý nhất nằm ở khoảng trống. Ông không nhắc tên Gianni Infantino. Không một lần.

Vị chủ tịch UEFA, luật sư từng hành nghề tại Ljubljana, người đã dẫn dắt liên đoàn châu Âu băng qua đại dịch và cơn bão Super League, chọn cách nói về "những người đã thề bảo vệ bóng đá" mà không chỉ mặt ai. Sau hơn năm thập kỷ theo dõi môn thể thao này từ khán đài và từ những hành lang ít ánh sáng, tôi học được rằng những gì một người ở vị trí quyền lực chọn không nói thường tiết lộ nhiều hơn những gì người đó nói ra.

Mùa hè năm 2026, tôi đứng bên ngoài khách sạn Baur au Lac ở Zurich khi cảnh sát Thụy Sĩ ập vào lúc rạng sáng, đưa đi bảy quan chức bóng đá thế giới. Nhiều năm sau đó, căn phòng họp của FIFA vẫn sáng đèn, vẫn có người ngồi vào ghế chủ tọa. Chỉ khác là cách người ta nói về quyền lực đã đổi thay — tinh tế hơn, kín đáo hơn, và vì thế, cũng khó truy vết hơn.

Đề xuất bị gạt bỏ, vết nứt thì ở lại

Đề xuất mà FIFA từng ấp ủ có một con số duy nhất được công khai: 20%. Tổ chức này dự tính bán 20% quyền thương mại của mình — bao gồm quyền gắn với World Cup — cho các nhà đầu tư tư nhân. Các điều khoản tài chính chưa bao giờ được công bố. Danh tính những nhà đầu tư tiềm năng cũng không. Đề xuất bị gạt bỏ trước khi bất kỳ chữ ký nào được đặt lên hợp đồng.

Thứ bị bỏ lại không phải một khoảng trống. Đó là một vết nứt.

Ceferin lên tiếng, và ngôn ngữ của ông mang tính đạo đức nhiều hơn kỹ thuật. Ông nói về những người "đã thề bảo vệ" bóng đá, về việc phải phụng sự ai, về việc đặt môn thể thao này lên trên tham vọng cá nhân. Ông không gọi tên Infantino, và chính sự kiềm chế đó lại là một thông điệp. UEFA dựng lên một liên minh phản đối cùng Liên đoàn bóng đá châu Á và Liên đoàn bóng đá Bắc, Trung Mỹ và Caribe.

Phía FIFA, Gianni Infantino gửi thư đến 211 liên đoàn thành viên. Ông đề nghị một cuộc rà soát độc lập bên ngoài đối với các khuôn khổ quản trị của FIFA. Lời đề nghị ấy chưa thuyết phục được những người chỉ trích. Cuộc bầu cử chủ tịch FIFA năm 2027 đang đến gần, và mọi phát ngôn lúc này đều được đọc bằng con mắt của một chiến dịch tranh cử có thể đã bắt đầu từ trước khi ai đó tuyên bố ra tranh cử.

20% có nghĩa là gì

Cần nói rõ điều gì đứng sau con số 20%, bởi vì bóng đá đã quá quen với việc nghe những con số mà không nhìn thấy bàn tay phía sau chúng.

Nếu thương vụ được tiến hành, FIFA sẽ tạo ra một thực thể tìm kiếm lợi nhuận có quyền lợi trực tiếp trong việc tối đa hóa doanh thu của World Cup. Thực thể đó sẽ có động cơ rõ ràng để đẩy giá bản quyền truyền hình lên, để tăng số trận, để mở rộng giải đấu, để biến lịch thi đấu thành một cỗ máy sinh lời liên tục. Mọi thay đổi về thể thức — từ 32 đội lên 48 đội, từ bốn năm một lần sang những giải đấu phụ xen kẽ — đều sẽ được nhìn qua lăng kính của một nhà đầu tư đang chờ cổ tức.

Tôi đã ngồi trong những phòng họp báo nơi các quan chức nói về "sự phát triển toàn cầu của bóng đá" trong khi bản thân các quyết định lại xoay quanh lịch phát sóng ở những múi giờ đông người xem nhất. Đó là bản chất của môn thể thao này ở thế kỷ 21. Tiền xuất hiện không phải là vấn đề. Vấn đề nằm ở chỗ ai được quyền quyết định tiền sẽ chảy về đâu, và liệu người quyết định có phải chịu trách nhiệm trước ai hay không.

Điều đáng lo không phải là việc FIFA muốn có thêm tiền. Điều đáng lo là một đề xuất có sức nặng như vậy đã tiến được đến giai đoạn thảo luận nghiêm túc mà không đi qua đủ các bước tham vấn bắt buộc.

Ceferin nói về trách nhiệm ủy thác bị vi phạm. Trong ngôn ngữ pháp lý, đó là một cáo buộc nặng. Trong ngôn ngữ chính trị, đó là một cách để định vị UEFA là bên bảo vệ lợi ích tập thể của bóng đá trước tham vọng của một cá nhân.

Điều đáng chú ý là không có điều khoản nào trong quy chế FIFA cấm rõ ràng việc bán quyền thương mại cho nhà đầu tư tư nhân. Khoảng trống pháp lý này chính là điểm yếu cấu trúc. Khi luật không cấm, người ta có thể làm. Khi quy trình không bắt buộc tham vấn, người ta có thể bỏ qua. Và khi không ai bị buộc phải giải thích, người ta có thể im lặng.

Khoảng trống quản trị nằm ở đâu

Điều chưa được trả lời là: cơ quan nào của FIFA đã bị bỏ qua? Hội đồng FIFA là cơ quan quản trị chính, gồm đại diện từ tất cả các liên đoàn châu lục, chịu trách nhiệm về những quyết định chiến lược lớn. Nhưng giữa các kỳ họp của Hội đồng, một nhóm nhỏ các quan chức cấp cao — được gọi là Bureau — có quyền hành động thay mặt tổ chức.

Nếu đề xuất bán 20% quyền thương mại được đẩy đi qua Bureau thay vì qua Hội đồng đầy đủ, thì đó là một cách lách cấu trúc quản trị. Nếu nó đi qua Hội đồng nhưng với thông tin không đầy đủ, thì đó là một thất bại về quy trình. Cả hai khả năng đều dẫn đến cùng một kết luận: hệ thống kiểm soát nội bộ của FIFA chưa đủ mạnh để ngăn một đề xuất gây tranh cãi tiến xa.

Cuộc rà soát độc lập mà Infantino đề nghị có một vấn đề cấu trúc: nó do chính ông khởi xướng và sẽ được Hội đồng FIFA — cơ quan ông lãnh đạo — xem xét. Một cuộc kiểm tra do người bị kiểm tra đặt hàng và do chính cơ quan của người đó thẩm định thì khó có thể được coi là độc lập. Các nhà phê bình có lý khi nghi ngờ điều đó.

Trong khi đó, áp lực về phía hai nhà lãnh đạo là không cân xứng. Ceferin có thể giữ vững lập trường nguyên tắc vì tính chính danh của UEFA không bị đặt dấu hỏi một cách trực tiếp. Infantino lại ở thế khó hơn: ông vừa phải chứng minh rằng mình thực sự cải cách, vừa không được để lộ ra rằng đề xuất ban đầu là sai về nguyên tắc. Đó là một thế đứng mà mọi bước đi đều có thể bị đọc thành sự thừa nhận.

Lịch sử không lặp lại, nhưng nó gõ cùng một nhịp

Tôi đã theo dõi bóng đá đủ lâu để nhận ra rằng các cuộc khủng hoảng quản trị không nổ ra đột ngột. Chúng tích tụ.

Năm 2026, FIFA trải qua một trong những vụ bê bối tham nhũng lớn nhất lịch sử thể thao. Mười bốn quan chức bị truy tố tại Hoa Kỳ. Sepp Blatter từ chức. Một kỷ nguyên kết thúc, và một lời hứa được đưa ra: FIFA sẽ đổi mới, sẽ minh bạch hơn, sẽ phục vụ bóng đá thay vì phục vụ chính bộ máy của mình.

Năm 2026, mười hai câu lạc bộ hàng đầu châu Âu tuyên bố thành lập European Super League. Trong vòng bốn mươi tám giờ, dự án sụp đổ trước làn sóng phản đối của người hâm mộ, cầu thủ và chính phủ. UEFA đóng vai trò trung tâm trong việc đánh sập dự án đó, và kể từ đó, Ceferin tự định vị mình như người bảo vệ mô hình bóng đá mở.

Đề xuất bán 20% quyền thương mại của FIFA mang cùng một logic với Super League: tư bản tư nhân tìm cách tiếp cận tài sản thương mại của bóng đá, với niềm tin rằng môn thể thao này là một thị trường chưa được khai thác hết. Sự khác biệt nằm ở chỗ lần này, người đứng sau đề xuất lại chính là tổ chức được cho là bảo vệ bóng đá khỏi những đề xuất như vậy.

Lời hứa với người hâm mộ Balkan, lời hứa với những đứa trẻ từng sống trong các trại tị nạn thập niên 2026, lời hứa rằng bóng đá vẫn là của tất cả mọi người — những lời hứa ấy không được thanh toán bằng cúp bạc, mà bằng việc giữ cho môn thể thao này không bị bán đi từng phần. Khi một tổ chức thề bảo vệ điều gì đó rồi quay sang thương lượng việc bán một phần chính điều đó, khoảng cách giữa lời thề và hành động trở thành trung tâm của câu chuyện.

Ai đang nói, và vì sao lúc này

Cần đọc tuyên bố của Ceferin bằng con mắt của một người đã nhiều lần đứng ở cả hai phía của bức tường. Ông không tấn công cá nhân Infantino. Ông duy trì khả năng đàm phán kín. Ông để lại khoảng trống cho một giải pháp giữ thể diện cho cả hai bên, trong khi vẫn giữ áp lực công luận.

Đó là sự kiềm chế có tính toán, không phải sự cao thượng. Và nó có ích cho UEFA.

Về phía Infantino, việc gửi thư trực tiếp đến 211 liên đoàn thành viên là một nước đi có chủ đích. Ông bỏ qua các liên đoàn châu lục — nơi phần lớn đang thù địch — để nói trực tiếp với các hiệp hội quốc gia, những đơn vị nhỏ hơn, phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn tài trợ từ FIFA. Đó là cách tập hợp sự ủng hộ từ cơ sở để đối trọng với sức ép từ các khối châu lục. Đây là một chiến lược đã được dùng nhiều lần trong lịch sử các tổ chức quốc tế: khi tầng trung gian chống lại bạn, hãy đi vòng qua nó để tìm tầng thấp nhất.

Liên minh giữa UEFA, AFC và CONCACAF là một bản đồ địa chính trị thu nhỏ của bóng đá thế giới. Châu Âu, châu Á và Bắc Mỹ — ba khu vực chiếm phần lớn doanh thu và ảnh hưởng của môn thể thao này — đứng cùng một phía. Khi những khối lớn nhất cùng nói một tiếng, FIFA nghe thấy điều đó. Điều đáng chú ý là sự tham gia của AFC và CONCACAF, bởi vì trong nhiều tranh chấp trước đây, họ thường chọn vị trí trung lập hoặc nghiêng về phía tổ chức cầm quyền.

Sự dịch chuyển đó có nguyên nhân vật chất. Các liên đoàn châu lục lo ngại rằng nếu một thực thể tư nhân nắm cổ phần trong doanh thu World Cup, thì phần chia lại cho họ trong tương lai sẽ bị thu hẹp. Một nhà đầu tư đòi cổ tức trước, và phần còn lại mới đến tay các liên đoàn. Đó là số học đơn giản, và nó giải thích vì sao một đề xuất về tài chính lại tạo ra một liên minh về chính trị.

Điểm mù trong câu chuyện mà mọi người đang kể

Có một điểm mù trong cách câu chuyện này thường được kể: nó được trình bày như một cuộc đối đầu giữa người tốt và kẻ xấu, giữa bên bảo vệ bóng đá và bên muốn bán nó.

Thực tế phức tạp hơn.

UEFA khi đặt mình vào vị trí người bảo vệ lợi ích tập thể thì cũng tự đặt mình dưới sự soi xét. Nếu UEFA kêu gọi minh bạch ở FIFA trong khi chính cơ cấu quyết định của mình không minh bạch hơn bao nhiêu, lập luận đạo đức sẽ lung lay. Nếu UEFA phản đối tư bản tư nhân can thiệp vào bóng đá trong khi bản thân các giải đấu châu Âu ngày càng phụ thuộc vào tiền từ các quỹ đầu tư và nhà nước, thì sự phản đối mang tính chọn lọc.

Điều phản trực giác nhất trong toàn bộ câu chuyện này là: đề xuất thất bại không phải vì bị đánh bại về mặt đạo đức, mà vì bị đánh bại về mặt số học thể chế. Nếu chỉ có vài liên đoàn phản đối thay vì cả một liên minh gồm ba khối lớn, số phận của đề xuất có thể đã khác. Tính toán quyền lực, không phải nguyên tắc, đã cứu nó trong lần này.

Và điều đó có nghĩa là: khi số học thay đổi, đề xuất có thể quay trở lại. Tư bản không biến mất sau một lần bị từ chối. Nó chờ đợi, điều chỉnh cấu trúc, và quay lại với một cái tên khác, một hình thức khác, một đối tác khác. Ranh giới giữa đạo đức và lợi ích trong bóng đá chưa bao giờ rõ ràng, và lần này cũng vậy.

Ranh giới giữa đạo đức và lợi ích

Tôi đã ngồi ở khán đài Moscow ngày 21 tháng 6 năm 2026, khi Croatia hủy diệt Argentina 3-0 và Luka Modric, ở tuổi 32, chạy hơn mười một kilômét trong một trận đấu rồi ghi bàn từ ngoài vòng cấm ở phút 80. Tôi không viết về tỷ số. Tôi viết về cách một con người điều khiển nhịp điệu của một tập thể mà không cần dùi cui, bằng sự khiêm nhường và bằng việc khiến những người xung quanh chơi hay hơn chính họ.

Đó là hình ảnh tôi giữ lại khi nghĩ về bóng đá. Một nhạc trưởng không cần dùi cui. Một tập thể được dẫn dắt bằng sự hy sinh thầm lặng thay vì bằng tuyên bố.

Và rồi tôi so sánh hình ảnh ấy với những gì đang diễn ra trong các phòng họp ở Nyon và Zurich. Ở đó, không ai chạy mười một kilômét. Ở đó, người ta gửi thư, ra tuyên bố, dựng liên minh, và tính toán thời điểm. Bóng đá ở tầng trên cùng của nó vận hành bằng logic của quyền lực, trong khi ở tầng dưới cùng, nó vận hành bằng logic của niềm tin. Khoảng cách giữa hai tầng đó chính là nơi mọi cuộc khủng hoảng quản trị bắt đầu.

Bài học từ những khán đài trống

Tháng 8 năm 2026, tôi có mặt ở sân Trung Sơn gần như trống rỗng để ghi hình một trận đấu của đội bóng cũ Thâm Quyến. Chỉ có 27 người trong số 25.000 chỗ ngồi. Thủ môn 35 tuổi bắt bóng xong quay lại nhìn khán đài không một bóng người, rồi thì thầm điều gì đó với đồng đội.

Tôi thu âm tiếng giày đinh ma sát trên cỏ, tiếng thở dốc, tiếng bóng va vào xà ngang. Sau đó tôi phỏng vấn 15 cổ động viên lớn tuổi qua video call, hỏi họ nhớ gì nhất khi không thể đến sân. Không ai nói về tỷ số. Họ nói về việc ngồi cạnh ai, về tiếng hát trước giờ bóng lăn, về cảm giác thuộc về một điều gì đó lớn hơn bản thân.

Trên sân Trung Sơn vắng lặng, chúng ta nghe thấy tiếng quả bóng rơi như một lời cầu nguyện. Và trong những hành lang quyền lực của FIFA, nơi những quyết định về hàng tỷ đô la được đưa ra sau những cánh cửa đóng, người ta không nghe thấy tiếng gì cả — ngoại trừ tiếng của những cuộc điện thoại chưa được trả lời.

Đó là lý do vì sao tôi chú ý đến những gì Ceferin không nói. Trong bóng đá, những gì không xuất hiện thường là phần quan trọng nhất của câu chuyện.

Điều gì tiếp theo

Cuộc khủng hoảng này không dẫn đến sự sụp đổ của FIFA. Không có án phạt chính thức nào được đưa ra. Không có quy định cụ thể nào bị vi phạm rõ ràng. Rủi ro ở đây mang tính danh tiếng nhiều hơn là cấu trúc.

Danh tiếng, trong bóng đá, là một loại tiền tệ. Nó quyết định việc các nhà tài trợ có ký tiếp hợp đồng hay không, việc các đài truyền hình có trả giá cao hay không, việc các liên đoàn quốc gia có hợp tác trong các dự án mới hay không. Một chủ tịch bị nghi ngờ về tính chính danh sẽ gặp khó khăn hơn khi thuyết phục các đối tác ký những hợp đồng dài hạn.

Ba kịch bản có thể xảy ra. Kịch bản xấu nhất: UEFA và các đồng minh mất kiên nhẫn và đe dọa xây dựng những cấu trúc thi đấu quốc tế thay thế, giống như mối đe dọa Super League nhưng ở cấp độ liên đoàn. Kịch bản trung tâm: một cuộc rà soát quản trị hạn chế được tiến hành, các yêu cầu tham vấn được bổ sung trên giấy tờ nhưng thiếu cơ chế thực thi, và căng thẳng kéo dài đến năm 2027. Kịch bản lạc quan: một cuộc cải cách thực sự diễn ra, với các quy trình ra quyết định minh bạch hơn và những giới hạn thực chất đối với quyền lực của chủ tịch.

Chưa có dấu hiệu nào cho thấy kịch bản thứ ba đang đến gần. Nhưng cũng chưa có dấu hiệu nào cho thấy các bên sẵn sàng leo thang đến mức phá vỡ cấu trúc thi đấu hiện tại. Trong những cuộc đối đầu như thế này, sự đình trệ thường là kết cục có khả năng xảy ra nhất — và cũng là kết cục dễ bị hiểu sai nhất, bởi vì đình trệ không có nghĩa là ổn định.

Điều tôi giữ lại

Tuổi 67 không phải thời gian để rời khán đài. Đó là thời gian để hiểu vì sao bóng đá vẫn chảy trong huyết quản, và vì sao những tranh chấp như thế này lại quan trọng hơn một trận derby.

Khi người ta tranh nhau quyền kiểm soát một môn thể thao, thứ bị tranh giành ở đây là quyền được tin rằng môn thể thao ấy thuộc về mình — của một đứa trẻ ở vùng Balkan đang đá bóng trên con phố đầy ổ gà, của một cổ động viên 70 tuổi ở Thâm Quyến thức đến hai giờ sáng để xem một trận đấu ở châu Âu, của một người cha ở Toronto đã khóc khi đọc về Modric.

Những người đó không có mặt trong các cuộc họp. Họ không có cổ phần trong bất kỳ thương vụ nào. Nếu một ngày nào đó bóng đá bị bán đi từng phần mà họ không hề hay biết, thì lời thề bị bỏ quên sẽ không còn là câu chuyện của Ceferin hay Infantino nữa. Nó sẽ là câu chuyện của tất cả chúng ta — và có lẽ, của cả những người chưa kịp hiểu rằng có một cuộc chiến đang diễn ra phía sau những trận bóng họ vẫn xem mỗi cuối tuần.