Oriali, Mancini và những tấm lưng quay: Nước Ý bước vào giai đoạn khó khăn

Nước Ý không thiếu ký ức. Nước Ý thiếu một tương lai để đặt ký ức vào đó. Trên khán đài Allianz Stadium, một phút im lặng được tuyên bố. Không phải cho một trận thua, cũng không phải cho một chấn thương. Một phút im lặng cho Sandro Mazzola — người đàn ông từng mặc áo Inter và áo đội tuyển Ý, người từng đưa Ronaldo đến Serie A khi ngồi ở ghế giám đốc. Cả sân đứng dậy. Nhưng ở một góc khán đài, có những người quay lưng lại phía sân cỏ. Cách đó vài trăm cây số, ở Pinetina, Gabriele Oriali đang chuẩn bị cho buổi tập đầu tiên của đội tuyển Ý dưới thời Roberto Mancini trở lại. Người ta hỏi ông về chiến thuật, về trận gặp Bỉ. Ông trả lời về những tấm lưng. "Tôi nhớ những buổi tập đầu tiên ở Pinetina," Oriali nói với Rai 2. "Mazzola là một trong những người đầu tiên chào đón tôi bằng vòng tay rộng mở. Một hôm sau buổi tập, ông ấy chở tôi về nhà. Người ta không tin nổi khi nhìn thấy ông ấy. Tôi chỉ có những ký ức đẹp về ông ấy — như một người đồng đội, một người đàn ông, và một giám đốc vĩ đại, người đã mang Ronaldo đến Serie A." Rồi giọng ông đổi khác: "Những người quay lưng là một hình ảnh xấu xí. Tôi hy vọng những người này bị nhận diện và bị loại khỏi sân vận động. Đó là một nỗi ô nhục. Có những người hùng vượt lên trên màu áo họ mặc." Một phút im lặng không được tôn trọng, thì lấy gì để một quốc gia tôn trọng chính mình? Đó là lời mở đầu cho một tuần lễ của bóng đá Ý. Nhưng có lẽ nó quan trọng hơn cả tuần lễ ấy. Đội tuyển Ý đã bắt đầu đợt tập trung đầu tiên dưới thời Mancini. Trận gặp Bỉ vào thứ Sáu sẽ là trận ra mắt của ông trong nhiệm kỳ này, trước chuyến làm khách đến Thổ Nhĩ Kỳ ngày 28 tháng 9 và sau đó là Pháp ngày 2 tháng 10. Ba trận, ba đối thủ, và một câu hỏi lớn hơn tất cả: liệu bóng đá Ý có còn là chính mình? Oriali trở lại bên cạnh Mancini sau giai đoạn trước đó — giai đoạn mà cả hai đã đóng dấu bằng chức vô địch Euro 2026. Tôi có mặt ở Wembley đêm ấy, trong khu vực báo chí, khi nước Anh gục xuống còn nước Ý hát. Đó là một trong những ký ức nghề nghiệp sâu nhất của tôi — không phải bàn thắng, mà là cách hai quốc gia nhìn vào cùng một vũng nước tối và thấy hai con người khác nhau. Chiến thắng ấy không chỉ là một danh hiệu; nó là một bản án được tạm hoãn. Và bây giờ Mancini trở lại. Oriali không giấu giếm điều gì. "Đây chắc chắn không phải là thời điểm tốt nhất của bóng đá Ý," ông nói. "Chúng tôi biết mình đang đi vào một giai đoạn khó khăn." Ông thêm: "Các cầu thủ cũng cần nhận thức được điều đó. Điều quan trọng là mọi người hiểu được thời điểm này, chia sẻ nó, chịu trách nhiệm tập thể, cùng với sự tôn trọng và một chút kỷ luật — những thứ đó chưa bao giờ gây hại." Và: "Bằng cách tìm thấy tinh thần đồng đội này, sự gắn kết tập thể này, chúng tôi có thể đạt được kết quả." Nghe thì giống một bài phát biểu trước trận. Nhưng nếu đọc kỹ, đó là một lời thú nhận. Khi một đội bóng nói về "tinh thần tập thể" trước khi nói về chất lượng cầu thủ, người ta thường đang che giấu một khoảng trống. Nước Ý của Oriali không thiếu lòng tự hào. Nước Ý đang thiếu những con người cụ thể để trao lòng tự hào ấy cho. Ba trận đấu này — Bỉ, Thổ Nhĩ Kỳ, Pháp — không phải là những trận quyết định một danh hiệu. Nations League chưa bao giờ là đích đến cuối cùng. Nhưng chúng là một phòng thí nghiệm. Trong ba trận, Mancini sẽ phải trả lời một câu hỏi mà không trận giao hữu nào trả lời được: liệu nước Ý có thể chơi bóng ở cấp độ cao nhất mà không cần đến phép màu? Bóng đá Ý đã bỏ lỡ World Cup 2026 ở Nga và World Cup 2026 ở Qatar. Hai kỳ World Cup liên tiếp, một quốc gia từng bốn lần vô địch thế giới không có mặt. Đó là một vết nứt không thể vá bằng tinh thần. Nhưng nhìn vào đội hình, vấn đề không nằm ở tinh thần. Nó nằm ở chỗ ai đứng trên sân. Ở hàng thủ, Ý đã sống quá lâu trong cái bóng của Giorgio Chiellini và Leonardo Bonucci — hai người đàn ông mà sự nghiệp quốc tế kéo dài đến mức họ trở thành một định chế chứ không còn là một vị trí. Khi họ rời đi, không ai kế thừa trọn vẹn. Alessandro Bastoni và Alessandro Buongiorno đều có tài, nhưng họ được đặt vào một vai diễn mà người viết kịch bản đã ra đi cùng với hai trung vệ cũ. Ở hàng công, câu chuyện còn nghiệt ngã hơn. Ý không có tiền đạo. Trong một thập kỷ, những cái tên được nhắc đến — Ciro Immobile, Andrea Belotti — đều là cầu thủ giỏi nhưng không phải là người định đoạt số phận các giải đấu lớn. Immobile đã ghi hơn 200 bàn ở Serie A, nhưng ở cấp độ đội tuyển, anh thường xuyên chơi như một vị khách đến muộn trong chính ngôi nhà của mình. Bóng đá hiện đại không còn chỗ cho một trung phong chỉ biết chờ bóng trong vòng cấm. Tôi đã theo dõi các trận đấu của Ý suốt nhiều năm, và có một mẫu hình lặp lại. Mỗi khi đội tuyển gặp một đối thủ biết pressing cao, hàng tiền vệ Ý mất khả năng kiểm soát bóng. Chỉ số PPDA — số đường chuyền đối phương được phép trước mỗi hành động phòng ngự — của Ý trong các trận gặp những đội hàng đầu thường giảm mạnh, nghĩa là họ phải phòng ngự nhiều hơn và chủ động ít hơn. Đó không phải vấn đề của một trận; đó là vấn đề của một hệ thống đào tạo. Serie A từ lâu đã trở thành giải đấu của những người nước ngoài. Các đội bóng lớn của Ý mua tiền đạo từ Argentina, từ Nigeria, từ Ba Lan, từ Pháp — bất cứ nơi nào có thể mua được một số 9 đã hoàn thiện. Không có gì sai với điều đó về mặt thể thao. Nhưng nó có nghĩa là một cậu bé 16 tuổi ở Turin khó tìm thấy một mẫu hình đồng hương để noi theo. Câu lạc bộ không đào tạo ra thứ họ cần; họ nhập khẩu nó. Và đây là nơi quan điểm của tôi về thị trường chuyển nhượng trở nên không thể tránh khỏi. Bong bóng giá cầu thủ trẻ đang vỡ. Một đội bóng sẵn sàng trả 100 triệu euro cho một cầu thủ chưa đá nổi 50 trận đỉnh cao đang đặt cược trần trụi vào một giấc mơ được định giá bằng nỗi sợ — nỗi sợ rằng nếu không mua, đối thủ sẽ mua trước. Trong hệ thống ấy, một học viện trẻ bị coi là chi phí, không phải tài sản. Và khi học viện không được coi trọng, mười năm sau đội tuyển quốc gia sẽ trả giá. Trong khung thành, Gianluigi Donnarumma vẫn là một thủ môn đẳng cấp thế giới. Nhưng tôi luôn hoài nghi cái cách người ta thần thánh hóa khả năng phát bóng của thủ môn. Một thủ môn có thể chuyền dài 60 mét vào chân tiền đạo, nhưng nếu phản xạ và khả năng đọc tình huống sa sút, người ta vẫn trả cho anh ta mức giá của một người làm được cả hai. Bóng đá đang trả tiền cho một kỹ năng phụ trong khi kỹ năng chính đang mục ruỗng. Ý may mắn vì Donnarumma làm tốt cả hai — nhưng nước Ý không thể trông cậy vào may mắn mãi. Nước Ý không thua vì thiếu kỹ thuật; nước Ý thua vì thiếu một thế hệ biết mình thuộc về đâu. Nếu chỉ nghe Oriali, người ta sẽ nghĩ vấn đề của bóng đá Ý là tinh thần, kỷ luật, sự gắn kết. Nhưng nhìn vào Euro 2026 — danh hiệu duy nhất trong nhiệm kỳ đầu của Mancini — ta thấy điều ngược lại. Nước Ý vô địch không phải vì họ có những cá nhân xuất sắc nhất, mà vì họ là một khối gắn kết trong một khoảnh khắc lịch sử cụ thể, không thể tái lặp. Chiellini và Bonucci đã già hơn bất cứ giải đấu nào cho phép. Mancini đã làm điều phi thường: ông lấy những gì có và ghép chúng thành một chỉnh thể. Nhưng đó là phép màu của một mùa, không phải một mô hình có thể nhân bản. Sự trở lại của Mancini không phải là một chiến lược; nó là một cái ôm của quá khứ. Ký ức tập thể của bóng đá Ý bị một đêm ở Wembley làm mờ đi — và trong ánh sáng mờ ấy, người ta tin rằng lặp lại con người nghĩa là lặp lại kết quả. Câu hỏi không phải là Mancini có đủ giỏi hay không. Câu hỏi là liệu nước Ý có đang dùng một huyền thoại để tránh đối mặt với một khoảng trống. Và về những tấm lưng ở Allianz Stadium: bắt họ ra khỏi sân vận động là xử lý triệu chứng. Nguyên nhân sâu hơn là một nền văn hóa bóng đá đã dạy người ta yêu màu áo đến mức quên mất con người. Những người quay lưng đáng bị chỉ trích. Nhưng nếu nước Ý cần một phút im lặng để nhớ về Mazzola, thì vấn đề không nằm ở khán đài — nó nằm ở chỗ nước Ý đang dần quên cách sản sinh ra những người như Mazzola. Bóng đá Ý không cần thêm một phút im lặng. Nó cần một thế hệ biết mình thuộc về đâu. Khi Mancini bước ra đường biên ngày thứ Sáu, ông sẽ không dẫn theo ký ức Euro 2026. Ông sẽ dẫn theo một khoảng trống — và câu hỏi duy nhất đáng hỏi là: nước Ý đã sẵn sàng nhìn vào khoảng trống ấy chưa?