Kaçkar by UTMB: 2.000 người chạy, 60 quốc gia và một bảng kết quả bỏ trống

Trên cao nguyên Ayder, dưới chân dãy Kaçkar ở miền đông bắc Thổ Nhĩ Kỳ, 2.000 vận động viên đến từ 60 quốc gia đã xếp hàng chờ hiệu lệnh xuất phát. Người bấm còi khai cuộc là Bộ trưởng Thanh niên và Thể thao Thổ Nhĩ Kỳ, Osman Aşkın Bak. Đây là lần thứ hai giải Kaçkar by UTMB được tổ chức, một chặng trong hệ thống UTMB World Series. Khi những bước chân cuối cùng rời khỏi đường đua, không có bảng xếp hạng nào được công bố. Không thời gian về đích, không kỷ lục đường chạy, không một cái tên nào gắn với một thành tích cụ thể. Thứ duy nhất được đo đếm rõ ràng là quy mô: 2.000 người, 60 quốc gia, một kỳ hội của những đôi chân.

Trong nhiều năm đưa tin về điền kinh ở Kenya và Đông Phi, tôi học được một điều: có những giải đấu mà phần kết quả không phải là câu chuyện chính. Kaçkar by UTMB là một ví dụ như thế — và chính sự vắng mặt của phần kết quả lại kể nhiều điều về bản chất của nó hơn bất kỳ thông cáo báo chí nào.

Một mắt lưới trong hệ thống UTMB

Kaçkar by UTMB không phải một giải chạy địa phương độc lập. Nó là một chặng trong UTMB World Series, hệ thống do UTMB Group — đơn vị đứng sau giải Ultra-Trail du Mont-Blanc tại Chamonix, Pháp — vận hành. Giám đốc đường đua của chặng này là Johan Essl, một quan chức của UTMB. Sự hiện diện ấy cho thấy thương hiệu trung tâm có mặt trực tiếp, chứ không chỉ ngồi ở vị trí cấp phép.

Cơ chế tham dự của hệ thống này khác với điền kinh truyền thống. Không có chuẩn thời gian. Vận động viên tích lũy "Running Stones" — những điểm số kiếm được tại các giải đủ điều kiện — rồi dùng chúng như trọng số trong cuộc rút thăm để giành suất dự vòng chung kết ở Chamonix. Đây là logic của một hệ sinh thái thương mại, không phải logic của vòng loại Olympic. Nói cách khác, suất dự không đến từ tốc độ, mà đến từ việc bạn đã chạy ở đâu và bao nhiêu lần.

Phía sau giải chạy là một liên minh thể chế dày: Bộ Thanh niên và Thể thao, Cơ quan Xúc tiến và Phát triển Du lịch Thổ Nhĩ Kỳ, chính quyền tỉnh Rize, và DOKA — Cơ quan Phát triển Đông Biển Đen. Về phía tài trợ, có Turkish Airlines, TOGG, Turkcell và Maxis, toàn những thương hiệu quốc gia. Một giải trail địa phương không có cấu trúc như vậy. Đây là một cỗ máy được nhà nước bảo trợ, với dòng tiền công làm trụ đỡ.

Một chi tiết đáng lưu ý: không có dữ liệu nào về tỷ lệ nam nữ trong 2.000 vận động viên. Với một bộ môn mà điền kinh nữ đường dài đang ngày càng đông người tham gia, sự im lặng này tự nó là một tín hiệu.

Khi thể thao trở thành thương hiệu lãnh thổ

Điều đáng chú ý nhất ở Kaçkar by UTMB không nằm trên đường chạy mà nằm trong cách nó được kể. Bộ trưởng Osman Aşkın Bak phát biểu rằng các vận động viên ultra marathon là "những vận động viên đẳng cấp thế giới có người hâm mộ trên toàn cầu". Đó là một cách diễn đạt mang tính tu từ. Bởi trong toàn bộ thông tin được công bố, không một vận động viên ưu tú nào được nêu tên. Không có đội hình xuất phát, không có thành tích, không có chiều sâu của nhóm dẫn đầu. Chúng ta biết có 2.000 người đã chạy, nhưng không biết ai trong số họ chạy nhanh nhất, chạy thế nào, hay vì sao.

Vậy thì giải đấu này bán điều gì? Câu trả lời nằm ở câu nói của Thống đốc Rize: "Chúng tôi muốn gắn Ayder và Rize với những tổ chức như thế này, giống như Davos gắn với các diễn đàn kinh tế." Đó là một tuyên bố về định vị thương hiệu lãnh thổ. Kaçkar by UTMB không nhằm sản sinh huy chương; nó nhằm biến một vùng núi xa xôi của Biển Đen thành một điểm đến trên bản đồ trail thế giới. Mục tiêu không phải là vận động viên giỏi nhất, mà là vùng đất được nhớ đến nhiều nhất.

Nhìn vào các dữ kiện có thể kiểm chứng, logic ấy vận hành khá trơn tru. 2.000 vận động viên từ 60 quốc gia là một chỉ dấu thật về sức hút quốc tế. Sự hiện diện của Turkish Airlines trong vai trò nhà tài trợ gợi ý một cơ chế truyền dẫn kinh tế quen thuộc: hãng hàng không quốc gia đưa khách quốc tế đến, vùng đất đón họ, và hình ảnh vùng đất quay trở lại với thế giới qua các kênh truyền thông. Bộ trưởng nói thẳng: "Du lịch thể thao mang lại nguồn thu đáng kể cho đất nước." Đây không phải một câu nói bóng bẩy; nó là một tuyên bố chính sách.

Về mặt kỹ thuật, giải có nhiều cự ly. Một đường chạy 20 km được xác nhận khi các quan chức của hãng thông tấn Anadolu và liên đoàn chạy nghiệp dư tham gia. Nhưng thực đơn cự ly đầy đủ không được công bố. Đây là điều đáng tiếc: với trail running, vốn không có kỷ lục thế giới được công nhận, chất lượng thể thao chỉ có thể đánh giá qua kỷ lục đường chạy và chiều sâu của nhóm ưu tú — hai thứ mà nguồn tin này không cung cấp. Nếu không có chúng, mọi phát biểu về đẳng cấp chỉ là phát biểu.

Khoảng cách giữa lời nói và bằng chứng

Có một khoảng cách giữa lời tuyên bố và bằng chứng. Tuyên bố là "đẳng cấp thế giới". Bằng chứng là một bảng kết quả trống. Trong thể thao nữ, tôi từng thấy điều ngược lại: những màn trình diễn có thật, được đo đếm, nhưng bị lu mờ vì không ai buồn công bố. Ở đây, ta thấy một cơ chế khác: một sự kiện được công bố rầm rộ, nhưng phần trình diễn bị bỏ trống. Một thủ môn bị lãng quên không yếu kém, chỉ vì chúng ta mãi nhìn về phía có bóng — và ở Kaçkar, quả bóng chính là hình ảnh của vùng đất, không phải đồng hồ bấm giây.

Điều này không nhất thiết là xấu. Một sự kiện quần chúng có vị trí riêng của nó. 2.000 người chạy vì đam mê, vì cảnh núi, vì chính bản thân họ, không cần một bảng thời gian để hành trình ấy có ý nghĩa. Nhưng khi ban tổ chức và các quan chức mượn ngôn ngữ của thể thao đỉnh cao để nói về nó, họ tạo ra một kỳ vọng mà chính họ không đáp ứng. Và trong một hệ thống nơi suất dự chung kết được quyết định bằng rút thăm chứ không bằng thời gian, "đẳng cấp" là một từ được định nghĩa bởi thương hiệu, không phải bởi đồng hồ.

Rủi ro lớn nhất của mô hình này là thời tiết. Chính Thống đốc Rize nhắc lại rằng năm đầu tiên, Kaçkar bị sương mù và mưa che khuất. Với một sự kiện mà giá trị nằm ở hình ảnh được phát đi, một ngày mưa mù có thể xóa sạch phần lớn khoản đầu tư. Bên cạnh đó là sự phụ thuộc vào ngân sách công. DOKA, bộ, và chính quyền tỉnh là những trụ đỡ tài chính; nếu dòng tiền ấy thay đổi, giải đấu cũng đổi theo. Một thương hiệu thể thao được xây bằng tiền công thì cũng có thể bị thời tiết và ngân sách làm cho lung lay.

Điều đang diễn ra

Kaçkar by UTMB không phải một câu chuyện về tốc độ. Nó là một câu chuyện về cách một vùng đất dùng thể thao để tự giới thiệu với thế giới. Sân cỏ không chỉ nhớ những bàn thắng, mà còn nhớ những bàn tay đỡ ai đó đứng dậy — và ở đây, thứ được nhớ đến không phải ai về đích trước, mà là ai đã đến. Nếu giải đấu này muốn đi xa, nó sẽ cần công bố kết quả, đội hình ưu tú và kỷ lục đường chạy — không phải để thỏa mãn giới phân tích, mà để những người đã chạy được gọi tên. Bởi phía sau ánh đèn sân vận động, những người phụ nữ thì thầm điều cả thế giới chưa nghe — và ở đây, ngay cả những người đứng trên bục cao nhất cũng chưa được nghe thấy.