Cầu mây đôi nữ Asiad 20: cú thay người ở điểm 3-6 và cái bẫy mang tên Philippines

Ván một của trận bán kết đôi nữ tại Asiad 20 mới trôi qua sáu điểm thì bảng điện tử đã hiện 3-6. Nguyễn Thị Khánh Ly rời sân. Hồng Liên buộc lại dây giày rồi bước vào. Không có cuộc hội ý dài, không có màn tranh cãi với tổ trọng tài, chỉ một tấm bảng số giơ lên và một canh bạc được đặt xuống giữa sân.

Từ điểm số ấy, thế trận đổi chiều. Việt Nam gỡ hòa, vượt lên và khép ván một ở tỷ số 15-6. Sang ván hai, kịch bản tưởng chừng lặp lại khi đội để Hàn Quốc dẫn 1-5 rồi 3-7, trước khi Hồng Liên lên tiếng ở những pha bóng cuối và ấn định chiến thắng 15-13. Chung cuộc 2-0, một suất vào chung kết, và một cuộc hẹn lúc 7 giờ 40 phút sáng ngày 29 tháng 9 với Philippines.

Bảng điểm kể gần hết trận đấu này. Nó cũng che đi phần lớn điều đáng lo.

Vì sao đôi nữ Việt Nam được xếp cửa trên

Thu Trang và Khánh Ly bước vào Asiad 20 với tư cách một cặp đương kim vô địch thế giới. Đó là bằng chứng mạnh nhất về đẳng cấp thật, chứ không phải thứ hạng khu vực. Cầu mây là môn mà Thái Lan thống trị truyền thống, Malaysia mạnh ở các nội dung nam, còn Việt Nam, Myanmar, Indonesia và Lào tạo thành nhóm bám đuổi. Hàn Quốc là cái tên mới nổi, không thuộc nhóm truyền thống.

Vòng bảng của Việt Nam không phẳng. Đội thua Lào 1-2 ngay trận mở màn, rồi thắng Myanmar 2-0 và Malaysia 2-0. Kiểu kết quả đó nói lên độ ổn định theo từng trận chứ không nói lên một đường phong độ phẳng.

Thể thức thi đấu là biến số lớn nhất. Cầu mây đôi đánh rally point, mỗi pha bóng một điểm, chạm 15, thắng hai ván là thắng trận. Một ván chỉ 15 điểm thì việc để đối thủ dẫn trước bốn điểm nặng hơn hẳn so với việc để dẫn bốn điểm trong một ván 25 điểm của bóng chuyền. Không có thời gian để sửa sai từ từ. Đội nào khởi đầu chậm sẽ phải trả giá bằng chính khoảng cách ấy.

Lịch thi đấu cũng cần nhắc. Vòng bảng kết thúc buổi sáng, bán kết diễn ra buổi trưa cùng ngày, chung kết đánh lúc 7 giờ 40 phút sáng hôm sau. Với môn đôi chỉ hai người trên sân, hai trận trong một ngày dồn toàn bộ khối lượng lên đúng hai đôi chân, không có chỗ để xoay tua. Trong khi đó, cầu mây nam regu dừng chân ở bán kết và chỉ giành đồng, nghĩa là kỳ vọng huy chương vàng của đoàn dồn gần hết vào đôi nữ.

Cú thay người đổi cả hệ thống

Cầu mây đôi nhạy với thay người theo cách mà bóng chuyền không có. Trên sân chỉ có hai vận động viên; thay một người là đổi luôn cấu trúc của cả pha bóng, từ vị trí tung cầu, hướng chuyền, đến nhịp tiếp cận lưới và cách chia khu vực phòng thủ. Bóng chuyền thay người chỉ tác động tới một vị trí luân chuyển; cầu mây đôi thay người là đổi cả hệ thống.

Ở trận này, huấn luyện viên Nguyễn Thị Vui thay khi đội còn đang thua 3-6, tức là thay trước khi ván đấu trôi khỏi tầm tay, chứ không phải sau khi đã mất ván. Đó là dấu hiệu của người đọc nhịp trận đấu chứ không đọc bảng điểm. Tôi từng theo dõi nhiều trận cầu mây ở các kỳ đại hội khu vực và phần lớn các cú thay người đến muộn, sau khi đối thủ đã chạm mốc 10 điểm. Sự khác biệt giữa thay ở điểm 6 và thay ở điểm 10 trong một ván 15 điểm là sự khác biệt giữa còn cửa và hết cửa.

Trong nghề viết của tôi có một câu: người đại diện giỏi nhất là người biết lắng nghe tiếng giày trên hành lang. Với cầu mây, người huấn luyện giỏi nhất là người nghe được nhịp thở của học trò trước khi bảng điểm kịp đổi. Cú thay người ở điểm 3-6 thuộc về nhóm thứ hai.

Có một chi tiết cần nói thẳng: nguồn tin về trận này không cung cấp chỉ số kỹ thuật nào. Không hiệu suất dứt điểm, không số lỗi, không tỷ lệ phát cầu ăn điểm. Mọi kết luận chiến thuật đều suy ra từ diễn biến và tỷ số, tức là suy luận từ tường thuật, chứ không suy luận từ dữ liệu đo lường. Một cú thay người có thể đảo chiều một ván 15 điểm, nhưng điều đó không đồng nghĩa nó tạo ra chuỗi 12 điểm liên tiếp như các bản tin mô tả. Con số 12 điểm liên tiếp, nếu đúng, là mức cực đoan hiếm gặp ở một trận bán kết đại hội. Nó nên được xếp vào nhóm dữ liệu chờ kiểm chứng bằng biên bản chính thức, không nên dùng làm thước đo phong độ.

Điểm mù nằm ở chính mình

Câu chuyện chính thống trước chung kết xoay quanh hai chữ áp đảo. Giới chuyên môn được dẫn lời khẳng định cơ hội giành vàng rất sáng, dựa trên thành tích đối đầu lịch sử với Philippines. Cách lập luận đó trộn hai loại dữ liệu khác nhau: kết quả trong quá khứ và phong độ hiện tại. Thành tích đối đầu là thứ có thể tra cứu, nhưng nó không đo được việc đối thủ đã tiến bộ bao nhiêu trong chu kỳ này.

Điều đáng lo hơn không nằm ở Philippines. Nó nằm ở chính Việt Nam. Ở cả hai ván bán kết, đội đều khởi đầu chậm: ván một để dẫn 4-1 rồi 6-3, ván hai để dẫn 5-1 rồi 7-3. Mẫu hình khởi đầu chậm lặp lại đủ hai lần để không thể gọi là tai nạn. Trong một ván 15 điểm, việc tự đặt mình vào thế đuổi hai lần mỗi trận là cách chơi biến động cao, và biến động cao thì sớm muộn cũng có lần phải trả giá.

Còn một điều chưa ai trả lời: ai đánh chính trong trận chung kết? Khánh Ly là thành viên của cặp đương kim vô địch thế giới, nhưng cô bị rút khỏi sân ở ván một. Hồng Liên vào thay và chơi đúng vai người tạo khác biệt ở cả hai ván. Đây là kiểu quyết định mà ban huấn luyện thường giữ kín đến phút chót, và cũng là kiểu quyết định dễ tạo ra căng thẳng nội bộ nhất.

Về phía đối thủ, một suất bán kết của Hàn Quốc ở môn này là tín hiệu đáng chú ý. Các chương trình Đông Á đang đầu tư vào cầu mây, nghĩa là khoảng cách bảo hiểm của nhóm Đông Nam Á đang hẹp dần. Kết quả trận bán kết không phủ nhận điều đó, và tỷ số 15-13 ở ván hai là minh chứng cụ thể.

Sau trận, không ai trong ban huấn luyện nói nhiều về chiến thuật. Cánh cửa phòng họp báo không bao giờ mở rộng, chỉ đổi hướng.

Điều đứng sau tấm huy chương

Đây là tấm huy chương đầu tiên của đoàn ở kỳ đại hội này, sau khi hai ngày 26 và 27 tháng 9 trôi qua mà không có huy chương nào. Áp lực ấy đủ để biến một trận chung kết cầu mây đôi thành điểm neo tinh thần cho cả đoàn.

Mỗi trận đấu là một ván bài, nhưng tôi không tin vào may mắn. Cái mà đôi nữ Việt Nam đang nắm là một cặp vô địch thế giới và một phương án dự phòng biết chơi đúng lúc. Cái mà họ đang thiếu là khả năng kiểm soát nhịp ngay từ những điểm đầu tiên. Nếu tật khởi đầu chậm tiếp tục xuất hiện ở ván một trận chung kết lúc 7 giờ 40 phút sáng, khoảng cách bốn điểm sẽ không còn là chi tiết để kể lại, mà là lý do để giải thích.

Phán đoán của tôi: trận chung kết sẽ được định đoạt không phải bằng việc Hồng Liên có tỏa sáng tiếp hay không, mà bằng việc Việt Nam có giữ được thế cân bằng trong mười điểm đầu tiên hay không. Philippines xứng đáng được đối xử như một đối thủ sống, và cách đội này xử lý bài toán khởi đầu sẽ quyết định tấm huy chương là vàng hay là một tiếng thở dài.