Tòa Thượng thẩm Islamabad buộc PESCO chịu chi phí điều trị cho bé gái 9 tuổi mất hai bàn tay sau tai nạn điện

Tháng 7 năm 2026, tại làng Pir Qila, huyện Charsadda, tỉnh Khyber Pakhtunkhwa, một đường dây điện bị đứt rơi xuống khu dân cư. Dòng điện phóng qua cơ thể một bé gái khi đó còn nhỏ, tên Lubaba, khiến em mất cả hai bàn tay. Hơn bốn năm sau, câu chuyện của em không còn là một sự cố hạ tầng đơn thuần, mà trở thành trung tâm của một chuỗi quyết định hành chính và tư pháp kéo dài từ cơ quan thanh tra liên bang, qua Phủ Tổng thống, cho đến Tòa Thượng thẩm Islamabad. Nhân vật trung tâm trong phán quyết mới nhất là Công ty Cung cấp Điện lực Peshawar (PESCO), đơn vị phân phối điện thuộc sở hữu nhà nước Pakistan, chịu trách nhiệm vận hành lưới điện tại khu vực xảy ra tai nạn. Vụ việc được đưa ra ánh sáng sau khi Thanh tra Liên bang, một thiết chế giải quyết khiếu nại theo luật định của Pakistan, ra quyết định ngày 24 tháng 10 năm 2026 buộc PESCO phải bồi thường và chi trả chi phí điều trị cho Lubaba. Quyết định này đánh dấu lần đầu tiên một cơ quan giám sát hành chính cấp liên bang khẳng định trách nhiệm tài chính của đơn vị điện lực đối với hậu quả thương tật của một cá nhân. Đến ngày 30 tháng 10 năm 2026, Phủ Tổng thống ra chỉ thị yêu cầu PESCO chịu toàn bộ chi phí chăm sóc y tế cho em, bao gồm cả khả năng điều trị ở nước ngoài nếu cơ sở phục hồi chức năng trong nước không đáp ứng được. Chỉ thị này nâng mức cam kết từ bồi thường sang bảo đảm toàn diện về y tế, đặt trách nhiệm lên vai đơn vị vận hành hạ tầng. PESCO sau đó nộp đơn lên Tòa Thượng thẩm Islamabad nhằm phản đối chỉ thị, nhưng tòa đã bác đơn. Thẩm phán Azam Khan, người chủ trì phiên xét xử, ra lệnh đưa Lubaba đến Viện Y học Phục hồi Chức năng Lực lượng Vũ trang (AFIRM) tại Rawalpindi để đánh giá tình trạng thương tật. Quyết định của tòa bao gồm các nội dung liên quan đến chi giả, phục hồi chức năng và lộ trình chăm sóc dài hạn cho em. AFIRM, một cơ sở y tế quân đội chuyên về phục hồi chức năng, trở thành địa điểm được chỉ định để xác định mức độ tổn thương và nhu cầu hỗ trợ y tế của Lubaba trong những năm tới. Điểm đáng chú ý nhất trong phán quyết là cách tòa diễn giải trách nhiệm của đơn vị phân phối điện. Tòa nêu rõ rằng các công ty điện lực không chỉ có nghĩa vụ cung cấp điện, mà còn phải bảo vệ tính mạng con người và đáp ứng các yêu cầu an toàn. Đây là một nguyên tắc về trách nhiệm pháp lý, được xác lập trong bối cảnh một sự cố hạ tầng đã để lại hậu quả vĩnh viễn cho một đứa trẻ. Cách lập luận này mở rộng phạm vi nghĩa vụ của doanh nghiệp nhà nước, từ cung ứng dịch vụ sang bảo đảm an toàn cộng đồng trong khu vực vận hành. Trong quá trình tố tụng, PESCO đưa ra lập luận bào chữa dựa trên cáo buộc về sự bất cẩn và thừa nhận rằng khu vực xảy ra tai nạn có nhiều đường dây đấu nối trái phép. Lập luận này cho thấy một vấn đề mang tính hệ thống về thực thi an toàn điện tại địa bàn, đồng thời đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của đơn vị quản lý lưới điện trước những rủi ro tồn tại trong khu vực do họ vận hành. Việc thừa nhận đường dây đấu nối trái phép cũng hàm ý rằng các lỗ hổng kiểm soát an toàn có thể đã tồn tại trong thời gian dài trước khi sự cố xảy ra. Hồ sơ vụ việc không diễn ra suôn sẻ. Khiếu nại ban đầu của gia đình từng được chấp thuận, nhưng các kết luận sau đó bị rút lại trong một lần xem xét lại, trước khi chỉ thị của Phủ Tổng thống khôi phục nghĩa vụ bồi thường. Diễn biến này cho thấy vấn đề trách nhiệm đã trải qua một lịch sử tố tụng đầy tranh cãi, với nhiều lần đảo chiều. Việc một vụ việc phải đi qua ba cấp — thanh tra liên bang, Phủ Tổng thống và tòa án — phản ánh mức độ phức tạp của cơ chế giải quyết khiếu nại liên quan đến doanh nghiệp nhà nước. Pakistan trong nhiều năm đối mặt với tình trạng mất điện và áp lực lên hệ thống phân phối điện. Các công ty như PESCO vận hành lưới điện trải rộng, trong đó tình trạng đấu nối trái phép và trộm cắp điện là vấn đề nhức nhối. Chính bối cảnh này khiến các sự cố liên quan đến đường dây rơi, chập điện và tai nạn thương tâm trở thành mối lo thường trực với người dân ở nhiều khu vực, đặc biệt là những nơi hạ tầng xuống cấp và công tác kiểm tra bảo trì còn yếu. Phán quyết của Tòa Thượng thẩm Islamabad được đưa ra trong một thời điểm khi dư luận Pakistan ngày càng quan tâm đến an toàn hạ tầng và trách nhiệm của các doanh nghiệp nhà nước. Với một bé gái chín tuổi, hệ quả của tai nạn không dừng ở thời điểm xảy ra sự cố, mà kéo dài suốt quãng đời còn lại. Nhu cầu về chi giả, phục hồi chức năng và chăm sóc y tế sẽ theo em qua nhiều năm, đặt ra một nghĩa vụ tài chính dài hạn cho đơn vị bị buộc trách nhiệm. Đây không phải khoản chi một lần, mà là cam kết kéo dài gắn với quá trình phục hồi của em. Ở góc độ pháp lý, đây là một tiền lệ nhấn mạnh rằng nghĩa vụ an toàn của đơn vị phân phối điện không thể tách rời khỏi nghĩa vụ cung cấp. Một công ty điện lực vận hành lưới điện trong khu vực có đường dây đấu nối trái phép phải đối mặt với trách nhiệm khi những rủi ro đó gây tổn hại cho cư dân. Phán quyết cũng cho thấy tòa án sẵn sàng duy trì chỉ thị của cơ quan hành pháp khi chỉ thị đó hướng tới bảo vệ quyền lợi của người yếu thế. Sự việc cũng phản ánh khoảng cách giữa quy định và thực thi trong hệ thống hạ tầng điện ở tỉnh Khyber Pakhtunkhwa. Việc thừa nhận nhiều đường dây đấu nối trái phép cho thấy các lỗ hổng trong kiểm soát an toàn có thể tạo ra rủi ro kéo dài, không chỉ cho một hộ gia đình mà cho cả cộng đồng. Những khu vực có nhiều đường dây đấu nối trái phép thường là nơi các tiêu chuẩn an toàn bị xem nhẹ, và hậu quả thường rơi vào những cư dân ít khả năng tự bảo vệ nhất. Đối với PESCO, phán quyết đồng nghĩa với việc đơn vị này phải cân đối giữa nghĩa vụ tài chính và trách nhiệm vận hành. Việc bảo đảm điều trị cho Lubaba, bao gồm cả khả năng điều trị ở nước ngoài, đòi hỏi nguồn lực không nhỏ. Đồng thời, sự việc đặt ra yêu cầu cải thiện công tác kiểm tra, bảo trì lưới điện và xử lý các đường dây đấu nối trái phép để ngăn ngừa những sự cố tương tự trong tương lai. Các cơ quan giám sát tại Pakistan nhiều khả năng sẽ theo dõi sát việc PESCO thực thi phán quyết. Nếu đơn vị này chậm trễ hoặc không tuân thủ, vụ việc có thể quay lại tòa với các yêu cầu cưỡng chế. Với một vụ án liên quan đến trẻ em và tổn thương vĩnh viễn, sức ép từ dư luận và cơ quan công quyền thường lớn hơn so với các tranh chấp hạ tầng thông thường. Câu hỏi còn để ngỏ là liệu PESCO có tuân thủ đầy đủ phán quyết hay không, và liệu cơ chế giám sát của cơ quan thanh tra cùng tòa án có đủ sức bảo đảm quyền lợi lâu dài của Lubaba. Với em, phán quyết không khép lại câu chuyện, mà mở ra một chặng đường phục hồi còn dài. Và với hệ thống hạ tầng điện, câu hỏi lớn hơn vẫn là làm sao để trách nhiệm an toàn trở thành thực hành thường nhật, thay vì chỉ xuất hiện sau khi một bi kịch đã xảy ra.