Hơn 3 phút cho 200m cõng vợ: Khi giải chạy phong trào kể câu chuyện cộng đồng

Tại huyện Cần Giờ (TP.HCM), giữa tiếng reo hò của hàng trăm khán giả địa phương, một người đàn ông khuỵu gối, khom lưng, cõng vợ trên lưng và bước từng bước ngắn qua quãng đường 200m. Thành tích của họ: hơn 3 phút. Tính ra vận tốc chỉ khoảng 1,1 m/s - chậm hơn cả bước đi thong thả của một người bình thường. Nhìn từ hàng rào chắn, tôi không thấy áp lực của một cuộc đua, mà thấy một nghi thức với đầy đủ sự hồi hộp của người lớn và tiếng cười của con trẻ. Đây là cuộc thi cõng vợ chạy đua nằm bên lề giải chạy HDBank Green Marathon tại Cần Giờ, một hoạt động đã được duy trì suốt 5 năm liên tiếp. Người chiến thắng là anh Xuân Thêm (34 tuổi) và chị Thùy Linh (29 tuổi), cả hai đều sinh hoạt tại câu lạc bộ chạy bộ cộng đồng An Sương Runners. Điều đáng nói: sáng hôm sau, cả hai vẫn đăng ký tham gia cự ly full marathon 42km. Bên lề giải chính còn có hai cự ly dành cho trẻ em - 1,5km và 3km - nơi một em nhỏ khóc nhè giữa đường nhưng đã được các pacer dẫn dắt về đích an toàn. Về mặt kỹ thuật, con số 200m trong hơn 3 phút không nói lên điều gì về tốc độ, nhưng nói rất nhiều về tải trọng và cơ sinh học. Với khối lượng 40-50kg đè trên lưng, tương đương khoảng 55-75% trọng lượng cơ thể của một người đàn ông trưởng thành, người chồng buộc phải sải bước ngắn, gối khụy sâu và giữ cột sống ở tư thế nén thẳng đứng. Đó là lý do vì sao tốc độ trung bình chỉ đạt khoảng 1,1 m/s - một dáng đi mang tải, không phải dáng chạy. Nếu đem so với phiên bản cõng vợ truyền thống ở Bắc Âu, nơi các cặp đôi đỉnh cao hoàn thành cự ly 253,5m trong khoảng 60 giây (tương đương 4 m/s), thì cuộc thi tại Cần Giờ chậm hơn gần bốn lần. Nhưng so sánh như vậy là một sai lầm về thể loại. Tôi đã đứng bên lề các giải chạy suốt ba thập kỷ. Ba mươi năm sau cánh cửa phòng thay đồ, tôi biết mùi chiến thắng và mùi nước mắt không khác nhau. Cũng giống như cách người ta nhầm lẫn giữa một cuộc thi đấu và một ngày hội, nhiều khán giả có thể cau mày khi thấy một hoạt động có vẻ "kỳ quặc" được gắn mác thể thao. Nhưng ở đây, tại một huyện ven biển thuộc TP.HCM, một ngân hàng đứng ra tài trợ, hàng trăm người dân đứng xem, trẻ em chạy những cự ly đầu đời, và những cặp đôi cùng nhau cười đủng đỉnh vượt qua vạch đích - tất cả đang vẽ nên một bức tranh khác về sự phát triển của chạy bộ Việt Nam. Điều đáng chú ý không nằm ở thành tích, mà nằm ở cấu trúc. Cuộc thi cõng vợ thực chất là một "chiếc phễu" truyền thông: một hoạt động dễ gây tò mò được đặt bên cạnh giải marathon chính để thu hút sự chú ý của giới truyền thông và cộng đồng. Cự ly trẻ em 1,5km và 3km là lớp kế tiếp của chiếc phễu ấy, gieo vào đầu những đứa trẻ cảm giác đầu tiên về một vạch đích. Nhà tài trợ là một ngân hàng - một cấu trúc cho thấy giải chạy được vận hành như một kênh xây dựng thương hiệu và trách nhiệm cộng đồng, thay vì một sân chơi thành tích. Nhìn từ góc độ này, cuộc thi cõng vợ không nằm ngoài hệ thống thể thao; nó là một trong những bánh răng đang âm thầm quay để duy trì một hệ sinh thái giải chạy phong trào đang phát triển nhanh tại Việt Nam. Chúng ta thường mang khuôn mẫu của thể thao đỉnh cao để phán xét các sự kiện phong trào, rồi kết luận rằng chúng "không có giá trị chuyên môn". Nhưng giá trị của một giải chạy phong trào không nằm ở việc tạo ra kỷ lục. Nó nằm ở việc tạo ra những người tham gia. Đứa trẻ khóc nhè giữa cự ly 1,5km nhưng vẫn được pacer dẫn về đích có thể 10 năm nữa sẽ là một trong những người đứng trên bục vinh quang của một giải marathon quốc gia. Cặp đôi vừa cõng nhau vượt qua 200m, sáng hôm sau bước vào cự ly 42km, có thể sẽ truyền cảm hứng cho chính những đứa con của họ. Khi tôi xem những bước chân chậm rãi ấy, tôi nhớ đến câu chuyện về một vận động viên từng ngồi khóc sau trận chung kết 800m năm 2026 - không phải vì thua, mà vì người khác đã quyết định sai đường chạy cho cô. Tôi đã học được rằng chung kết 800m năm ấy không nằm trên bảng thành tích, nó nằm trong cách người đàn bà thắt dây giày trước khi bước ra. Sự kiện tại Cần Giờ không cần một nhà phân tích chiến thuật. Nó cần một người biết lắng nghe nhịp thở. Và khi tôi đếm nhịp thở của những người chồng đang cõng vợ của mình từ hàng rào chắn, tôi nhận ra rằng tất cả họ đều đang thở theo cùng một cách - đều đặn, kiên nhẫn, như thể họ biết rằng cuộc đua này không dành cho đồng hồ bấm giờ. Người ta hỏi phụ nữ hiểu gì về chiến thuật. Tôi trả lời bằng cách đếm nhịp thở của vận động viên từ khán đài, chính xác hơn cả đồng hồ bấm giờ. Nếu có một chiến thuật nào đó đáng học từ buổi chiều tại Cần Giờ, thì đó là chiến thuật của một cộng đồng đang tìm thấy niềm vui trong việc cùng nhau di chuyển - chậm mà chắc. Và khi các gia đình vẫn còn đứng lại bên nhau sau vạch đích, tôi biết rằng giải chạy này đã hoàn thành sứ mệnh lớn nhất của mình: biến thể thao thành một ngôn ngữ chung cho tất cả mọi người, không phân biệt tuổi tác, giới tính hay tốc độ.