Perks Overwatch 2: Lớp sức mạnh thứ hai và khoảng trống chưa được lấp ở đấu trường chuyên nghiệp

Trong bản cập nhật mùa giải gần nhất của Overwatch 2, có một khoảnh khắc tôi đã xem đi xem lại đến mức thuộc lòng: người chơi mở bảng Perks ngay giữa lúc giao tranh còn chưa tan, chọn một nâng cấp nhỏ, rồi quay lại trận đấu như thể chưa từng rời tay lái. Không đèn, không tiếng reo, không một dòng thông báo lớn. Chỉ có một thanh kinh nghiệm chạy lặng lẽ ở góc màn hình, và một quyết định được đưa ra trong khoảng ba giây.

Ba giây đó chứa toàn bộ hệ thống. Vết nứt cổ tay – nơi bản giao hưởng học đổi giọng. Một thay đổi của Blizzard không chỉ cộng thêm vài phần trăm sát thương, nó buộc mỗi người chơi phải học lại cách đọc nhịp trận đấu: khi nào leo cấp, khi nào đổi tướng, khi nào giữ nâng cấp trong tay như giữ một quân bài chưa lật.

Tôi theo dõi các giải đấu esports hơn mười năm, nhưng Overwatch là chiến trường tôi ít viết nhất. Lý do rất đơn giản: tôi chỉ viết khi tìm được thứ gì đó nằm dưới bề mặt chỉ số. Hệ thống Perks của Overwatch 2 là một trong số ít thay đổi khiến tôi phải mở lại sổ tay.

Bối cảnh: một lớp tiến hóa gắn vào giữa trận

Perks là nâng cấp mở khóa trong trận. Mỗi tướng có hai bậc: Minor Perk mở ở cấp độ 1 và Major Perk mở ở cấp độ 2. Mỗi tướng có thể lên cấp hai lần trong một ván, và mỗi lần lên cấp là một lần chọn giữa các phương án khác nhau. Kinh nghiệm đến từ ba nguồn: chơi mục tiêu, hạ gục hoặc hỗ trợ hạ gục, và hồi máu hoặc cứu đồng đội.

Blizzard gọi triết lý thiết kế này là củng cố tính độc nhất của tướng. Không có bảng chỉ số chung, không có nâng cấp đại trà. Bastion có thể mở lại khả năng tự sửa chữa từng bị loại bỏ. Orisa có thể dựng lại tấm khiên vốn biến mất từ khi Overwatch 2 ra mắt. Mỗi vị tướng được viết riêng một chương nâng cấp, và chương đó chỉ có giá trị khi trận đấu còn đang diễn ra.

Đặt cạnh lịch sử của tựa game, thay đổi này có ý nghĩa đặc biệt. Overwatch 2 ra mắt với việc loại bỏ nhiều kỹ năng quen thuộc, chuyển từ đội hình sáu người sang năm người, và siết vai trò. Cộng đồng phản ứng mạnh. Hệ thống Perks, ở một góc nhìn, là lời hồi đáp muộn màng: thay vì trả lại kỹ năng cũ cho tất cả mọi người, Blizzard trả lại chúng như một lựa chọn có điều kiện.

Có một chi tiết dễ bị bỏ qua. Đổi tướng sẽ đưa người chơi về cấp độ 1, nhưng lần đổi thứ hai sẽ mở khóa nâng cấp nhanh hơn. Đây là mảnh ghép tạo ra chiều sâu chiến thuật của hệ thống, và cũng là mảnh ghép tạo ra phần lớn rủi ro.

Blizzard cũng xác nhận các tướng mới sẽ có Perks riêng, và hệ thống được cập nhật mỗi hai mùa giải. Nhịp cập nhật đó nghe hợp lý với người chơi thường, nhưng với các đội tuyển chuyên nghiệp, nó là một biến số khó lường.

Phân tích: khi sức mạnh được đo bằng lựa chọn thay vì chỉ số

Điều đầu tiên tôi nhận ra khi đọc bảng Perks là hệ thống này vận hành như một bản vá thu nhỏ nằm bên trong mỗi trận đấu. Bản vá truyền thống được áp dụng toàn cầu, giống nhau cho mọi người, và có thể đọc trước khi trận bắt đầu. Perks thì ngược lại: nó phân kỳ sức mạnh theo thời gian thực, phụ thuộc vào lựa chọn của từng cá nhân và nhịp độ của từng ván.

Hệ quả là các khung phân tích cũ trở nên lệch. Người ta vẫn quen đánh giá một tướng bằng sức mạnh nền, tức là những gì tướng đó làm được khi chưa có gì cả. Nhưng khi mỗi tướng có hai lần lên cấp trong trận, sức mạnh nền chỉ còn là điểm khởi hành. Thứ quyết định thắng thua chuyển dịch từ câu hỏi "tướng nào mạnh" sang câu hỏi "ai chạm ngưỡng cấp độ trước và chọn đúng".

Ai hưởng lợi?

Nhóm đầu tiên là những người chơi chủ động tranh mục tiêu. Ba nguồn kinh nghiệm đều xoay quanh việc có mặt ở tâm điểm giao tranh: chơi mục tiêu, hạ gục, cứu đồng đội. Một Tracer lén lút bắt lẻ ở góc bản đồ sẽ nhận ít kinh nghiệm hơn một người đứng tranh điểm. Hệ thống vô tình tạo ra động lực thưởng cho lối chơi tập thể và trừng phạt lối chơi đơn độc.

Nhóm thứ hai là những tướng có bộ kỹ năng nền mạnh, ví dụ D.Va, Winston, hoặc các tướng hỗ trợ có tiện ích cao. Với họ, Perks hoạt động như một hệ số nhân: nền càng vững thì phần cộng thêm càng đau. Đây là bản chất snowball của hệ thống, và nó không hề nhẹ.

Nhóm thua thiệt rõ ràng nhất là các tay súng bắn tỉa và những người chơi đánh biên. Giai đoạn đầu trận kéo dài hơn khi chưa ai có Perk. Nếu một tay sniper không kịp tạo tác động trước khi đối phương lên cấp 2, khoảng cách sẽ bị khuếch đại nhanh hơn nhiều so với trước đây.

Có một chiến thuật mà tôi tin các đội tuyển chuyên nghiệp sẽ sớm khai thác: tích trữ Perk. Bởi vì đổi tướng đưa về cấp 1 nhưng lần sau mở nhanh hơn, một đội có thể chủ động đổi tướng để chặn tiến độ Perk của đối thủ, rồi đổi ngược trở lại. Đây là loại chiến thuật chỉ xuất hiện khi hệ thống có cơ chế đặt cược và hoàn trả. Nó biến sân đấu thành một bàn cờ mà cả hai bên đều biết luật nhưng chưa ai biết thế nào là tối ưu.

Điểm đáng chú ý thứ ba là nhóm Perk hồi sinh ký ức. Bastion mở lại khả năng tự sửa chữa. Orisa dựng lại khiên. Đây là những kỹ năng từng bị loại bỏ khỏi Overwatch 2, và giờ chúng quay lại dưới dạng nâng cấp trong trận. Tôi gọi đó là sức mạnh bóng ma: nó không tồn tại trong bản thiết kế chính thức của tướng, nhưng vẫn có thể xuất hiện và thay đổi cục diện nếu người chơi chạm đúng ngưỡng.

Với Bastion, khả năng tự sửa chữa tạo ra những mô hình duy trì sức bền khó đoán. Với Orisa, việc có lại khiên thay đổi căn bản bản sắc của tướng: từ một tay đấu vật cận chiến thành một nửa tank chắn. Không có bản vá nào thông báo trước những thay đổi này. Chúng chỉ xuất hiện khi trận đấu đã bắt đầu, và đội đối phương phải thích nghi trong vòng vài giây.

Về phía đội hình, hệ thống Perks nâng giá trị của những người chơi đa năng. Nếu một tuyển thủ chơi tốt ba tướng trong cùng một vai trò, họ có ba con đường Perk khác nhau để chọn theo diễn biến trận. Một chuyên gia một tướng chỉ có một con đường, và nếu con đường đó yếu ở bản hiện tại, họ không còn chỗ ẩn nấp sau bộ kỹ năng nền. Cổ tay nứt là một bản nhạc viết dở; người chơi cứ tiếp tục chơi bằng một bàn tay khác.

Điều này đảo ngược một niềm tin lâu nay trong làng esports: rằng chuyên môn hóa là vua. Trong nhiều tựa game, một người chơi giỏi một tướng đến mức tuyệt đối vẫn có giá trị. Với Perks, giá trị đó bị chiết khấu theo từng bản cập nhật, bởi vì sức mạnh không còn nằm ở tướng mà nằm ở khả năng chọn.

Về phía ban huấn luyện, một vai trò phân tích mới xuất hiện: chuyên gia về thời điểm và thứ tự chọn Perk. Đây là loại kiến thức chỉ có được sau hàng trăm ván đấu thử, tương tự cách các đội từng xây dựng chiến lược cấm chọn khi những hệ thống ban/pick đầu tiên ra đời. Đội nào xây dựng được cơ sở dữ liệu nội bộ sớm, đội đó có lợi thế trong khoảng sáu tháng đầu.

Về phía khán giả, tôi phải thẳng thắn: Overwatch vốn đã khó xem. Thêm một lớp tiến độ trong trận đồng nghĩa bình luận viên phải truyền đạt thêm thông tin mà mắt thường không nhìn thấy. Nếu giao diện thi đấu không hiển thị Perk rõ ràng, người xem phổ thông sẽ mất dấu câu chuyện.

Hệ thống này cũng đi theo một xu hướng đã có tiền lệ. Apex Legends từng thành công với Evo Shield, Fortnite với việc nâng cấp vũ khí. Điểm chung của các hệ thống đó là chúng biến tiến trình trong trận thành một phần của kỹ năng, chứ không chỉ là phần thưởng. Perks của Overwatch 2 nằm cùng dòng chảy thiết kế đó, và điều này cho thấy Blizzard đang học từ những gì đối thủ đã làm.

Mặt trái: bản giao hưởng chưa có bản tổng phổ

Ở đây tôi muốn dừng lại và tự phản biện.

Có một cám dỗ rất lớn khi viết về một hệ thống mới: biến nó thành một cuộc cách mạng. Nhưng cuộc cách mạng cần dữ liệu, và dữ liệu thì chưa có. Không có tỷ lệ thắng, không có tỷ lệ chọn, không có bằng chứng nào cho thấy Perks đang tạo ra chiều sâu hay chỉ đang tạo ra nhiễu. Mọi kết luận cạnh tranh hiện tại đều ở mức giả thuyết.

Điều quan trọng hơn: chưa có thông tin xác nhận liệu hệ thống này có được bật trong chế độ xếp hạng và các giải đấu chuyên nghiệp hay không. Nếu Perks chỉ tồn tại ở chế độ chơi nhanh và arcade, toàn bộ phân tích phía trên trở thành một bài tập giả định. Đây là khoảng trống lớn nhất, và nó chưa được lấp.

Blizzard cũng chưa nói rõ Perks có gắn với monetization hay không. Nếu nâng cấp bị khóa sau vật phẩm trả phí, đó sẽ là đòn chí mạng với tính toàn vẹn cạnh tranh. Ngược lại, nếu Perks miễn phí hoàn toàn, nó chỉ là một công cụ giữ chân người chơi, và công cụ giữ chân thì không tự động trở thành chiều sâu chiến thuật.

Tôi cũng tự hỏi về mệt mỏi đổi mới. Overwatch 2 đã trải qua nhiều thay đổi cấu trúc kể từ ngày ra mắt. Người chơi từng gắn bó với bản gốc có thể nhìn hệ thống mới như một lần nữa bị yêu cầu học lại từ đầu. Sự phản kháng này không nằm ở thiết kế, nó nằm ở lịch sử.

Có một rủi ro mang tính hệ thống mà giới phân tích ít nhắc: Perks tạo biến số trong trận, nhưng các giải đấu LAN lại cần một phiên bản khóa. Nếu một giải đấu dùng bản vá trước Perks, tính cạnh tranh bị đặt dấu hỏi. Nếu dùng bản vá có Perks, đội nào chuẩn bị ít hơn sẽ chịu thiệt. Không có lựa chọn nào sạch sẽ.

Ngay cả khi Perks được cân bằng tốt, vẫn có một kịch bản trung gian khó chịu: một tổ hợp Perk bị phát hiện là quá mạnh và bị vô hiệu hóa giữa mùa giải. Lúc đó, các đội đã đầu tư chiến thuật vào tổ hợp đó sẽ chịu chi phí chìm, và tính liên tục của giải đấu bị xé nhỏ.

Cuối cùng, có một câu hỏi về triết lý thiết kế. Nếu mỗi tướng đều có nâng cấp riêng, và nâng cấp đó thay đổi bản sắc của tướng, thì đâu là bản sắc thật? Người chơi đang học một tướng, hay đang học một hệ thống nâng cấp gắn vào tướng? Câu trả lời sẽ quyết định việc hệ thống này được nhớ đến như một bước tiến hay một lớp sơn.

Điều còn lại

Chiến thắng không có người chứng kiến chỉ là một cơn mưa trên cánh đồng bỏ hoang. Một hệ thống mới cũng vậy: nó chỉ có ý nghĩa khi có người đủ kiên nhẫn ngồi lại đo lường nó.

Tôi sẽ theo dõi Perks qua ba tín hiệu. Thứ nhất, thông báo chính thức về việc nó có được dùng ở đấu trường chuyên nghiệp hay không. Thứ hai, danh sách những Perk bị cộng đồng gọi là quá mạnh trong vài tuần tới. Thứ ba, những ván đấu thử có dấu hiệu đổi tướng để chặn Perk đối phương.

Nếu cả ba tín hiệu đều xuất hiện, Overwatch 2 sẽ có thêm một tầng chiến thuật thật. Nếu chỉ có tín hiệu thứ hai, chúng ta đang xem một bản vá được chia nhỏ và bán lại dưới dạng nâng cấp. Còn nếu không có tín hiệu nào, hệ thống này sẽ nằm lại trong danh sách những ý tưởng đẹp chưa từng được kiểm chứng.

Câu hỏi tôi để ngỏ: khi mọi người chơi đều đã thuộc lòng bảng Perk, liệu trận đấu có trở nên giàu chiến thuật hơn, hay chỉ trở nên dài hơn?