Eddie và bản dịch sai ở mixed zone: lỗ hổng không ai quản lý của esports quốc tế

Đêm 20 tháng 9, loạt BO5 giao hữu giữa đội tuyển quốc gia Việt Nam và đội tuyển quốc gia Hàn Quốc khép lại. Eddie, xạ thủ của đội tuyển Việt Nam, bước vào khu vực phỏng vấn hỗn hợp ngay khi rời sân khấu. Anh nói về Gumayusi và Keria. Anh nói hai người họ đã khá lâu không thi đấu cặp cùng nhau, rằng một cặp xạ thủ – hỗ trợ sau quãng thời gian xa nhau cần thời gian để tìm lại nhịp. Nội dung những câu đó mang tính ghi nhận. Chúng đặt đối thủ vào đúng vị trí của họ: một cặp đôi đang tái lập, chưa phải một cặp đôi đã vào guồng. Mười hai giờ sau, một bức ảnh xuất hiện. Eddie và Gumayusi đứng cạnh nhau, cười. Bức ảnh không có dòng trạng thái dài. Nó không cần. Nằm giữa hai thời điểm ấy là một bản dịch bị bẻ cong, một làn sóng chỉ trích ở Hàn Quốc, một lời xin lỗi từ phía đơn vị dịch thuật của đội tuyển Việt Nam, và một dòng giải thích ngắn từ chính Gumayusi. Toàn bộ vụ việc khép lại trong chưa đầy một ngày. Phần đáng nói không nằm trong khung thời gian đó. Tôi phát hiện Son Heung-min từ ghế giảng đường, khi cả thị trường còn nhìn về châu Âu. Năm 2026, khi ấy tôi mười lăm tuổi, tôi lập một bảng tính theo dõi hai mươi trận của Tottenham, ghi lại số phút, vị trí nhận bóng và chỉ số pressing. Thói quen đó dạy tôi một điều dùng được cho cả những vụ việc trông nhỏ như đêm 20 tháng 9: phần lớn tranh cãi lớn trong ngành này không sinh ra từ sân đấu. Chúng sinh ra từ hệ thống vận hành quanh sân đấu, và đôi khi hệ thống đó không có chủ. MỘT TRẬN GIAO HỮU KHÔNG CÓ ĐIỂM SỐ NÀO ĐỂ TRANH Cần đặt trận đấu vào đúng ngăn kéo của nó. Đây là một loạt BO5 giao hữu quốc tế, tổ chức ngày 20 tháng 9, ngay trước khi cả hai đội lên đường tới Nagoya cho kỳ Á vận hội có esports trong chương trình thi đấu. Đây là trận giao hữu cuối cùng trước khi rời khỏi nước nhà. Cả hai đội đã có vé dự Á vận hội từ trước. Kết quả loạt đấu này không ảnh hưởng tới bất kỳ suất tham dự, bất kỳ hạt giống hay bất kỳ khoản tiền thưởng nào. Cấu trúc giải đấu như vậy tạo ra một hệ quả tâm lý rất cụ thể. Trong một trận không có gì để mất, động cơ thử nghiệm tăng lên và động cơ bảo toàn giảm xuống. Ban huấn luyện có lý do chính đáng để thử cặp đôi, thử đội hình, thử nhịp độ. Người xem cũng biết điều đó, nhưng trí nhớ cảm xúc của cộng đồng không vận hành theo logic giải đấu. Một trận giao hữu vẫn được đọc bằng thang đo của một trận chính thức. Ở tầng vận hành, đây còn là một khung thời gian bị nén. Trận đấu diễn ra cùng ngày với giai đoạn chuẩn bị cuối trước chuyến bay. Khu vực phỏng vấn hỗn hợp trong những ngày như vậy thường gọn hơn, nhanh hơn, ít người hơn. Phiên dịch viên đôi khi được huy động từ nguồn có sẵn thay vì từ một đội ngũ chuyên trách đã chuẩn bị trước. Áp lực thời gian là môi trường lý tưởng cho sai sót. Tôi đã theo dõi đủ nhiều buổi mixed zone ở các giải quốc tế để biết rằng chất lượng đầu ra ở khu vực đó phụ thuộc gần như hoàn toàn vào việc người ta có chuẩn bị hay không. Sự chú ý dành cho trận này cao hơn mức một trận giao hữu thông thường. Cộng đồng Liên Minh Huyền Thoại ở cả hai nước đều dõi theo, một phần vì đây là màn chạy đà trước Á vận hội, một phần vì cặp đôi đường dưới của Hàn Quốc đang trở lại sau quãng thời gian dài. Một loạt BO5 dài hơi tạo ra một lượng lớn nội dung sau trận, và lượng nội dung lớn là điều kiện để một lỗi nhỏ đi xa. Điều đáng chú ý thứ hai nằm ở nhiệt độ nền của quan hệ hai cộng đồng. Chỉ hơn một tháng trước, một vụ việc ở một tựa game hoàn toàn khác đã làm căng thẳng quan hệ giữa cộng đồng esports Việt Nam và Hàn Quốc. Ở vụ việc đó, một tuyển thủ đối diện với cáo buộc và bị buộc rời khỏi giải, kéo theo phản ứng công khai từ nhiều phía và việc tung bằng chứng lên mạng. Câu chuyện đó để lại một hệ quả khó đo lường hơn nhiều so với chính nó: một thế hệ người xem đã được tập cho phản xạ đọc các sự việc mới qua lăng kính cũ. Cộng đồng esports Đông Nam Á không lưu trữ ký ức theo tựa game. Họ lưu trữ theo vùng và theo cảm giác bị đối xử bất công. Khi một vụ việc mới xuất hiện, nó không bắt đầu từ số không. Nó bắt đầu từ một cái nền đã được đun nóng sẵn. BẢN DỊCH SAI VẬN HÀNH NHƯ THẾ NÀO Theo các thông tin đã được ghi nhận, phát ngôn thật của Eddie mang nghĩa tích cực và hướng tới phía trước. Anh nói về việc Gumayusi và Keria chưa đánh cặp với nhau trong một khoảng thời gian dài. Bản dịch được phát đi lại mang nghĩa khác: nó biến một quan sát trung tính về quãng thời gian xa nhau thành một nhận định về phong độ của một tuyển thủ cụ thể. Cơ chế gây lỗi ở đây thuộc nhóm dịch diễn giải chứ không phải nhóm dịch từ vựng. Người dịch không sai ở cấp độ từng chữ. Người dịch sai ở cấp độ ý. Khi một người dịch chọn cách diễn đạt lại thay vì chuyển ngữ sát nghĩa, họ buộc phải tự quyết định đâu là thông điệp chính của câu nói. Nếu quyết định đó lệch một chút, kết quả không còn là bản dịch. Nó trở thành một phát ngôn khác, mang tên người nói gốc. Trong môi trường phỏng vấn sau trận, áp lực khiến kiểu lỗi này xuất hiện thường xuyên hơn người ta tưởng. Câu trả lời của tuyển thủ thường dài, có chỗ ngắt, có chỗ tự sửa. Người dịch phải quyết định trong vài giây. Không có cơ chế kiểm tra ngược nào được áp dụng: bản dịch không được dịch ngược lại về tiếng gốc để đối chiếu nghĩa, và bản gốc cũng không được đọc lại cho người nói xác nhận trước khi phát đi. Hệ quả rơi xuống đúng một người. Eddie không nói điều bị gán cho anh. Nhưng anh là người bị chỉ trích. Các tuyển thủ Hàn Quốc, theo ghi nhận, tỏ ra ngạc nhiên trước phản ứng của cộng đồng. Sự ngạc nhiên đó đáng được đọc như một tín hiệu chuyên môn: những người trong nghề nhận ra ngay rằng phát ngôn bị gán kia không giống cách một tuyển thủ nói về một đồng nghiệp cùng vị trí. GIÁ TRỊ CỦA MỘT TUYỂN THỦ KHÔNG ĐƯỢC ĐỊNH GIÁ TRÊN SÂN, MÀ TRONG HỆ THỐNG VẬN HÀNH QUANH ANH TA. Nhìn vào vụ việc này bằng lăng kính đó, thứ bị tổn thất không phải là phong độ. Thứ bị tổn thất là hình ảnh thương mại của một tuyển thủ, và hình ảnh đó bị đặt vào vòng nguy hiểm bởi một khâu không thuộc về anh. Trong cấu trúc đội tuyển quốc gia, phần lớn giá trị của một tuyển thủ hàng đầu không nằm ở chỉ số in-game. Nó nằm ở khả năng được nhớ tới với tư cách một đại diện quốc gia, một gương mặt quảng cáo, một cái tên mà nhãn hàng có thể đặt cạnh. Một phát ngôn sai được lan truyền đủ nhanh có thể bào mòn tài sản đó trong vài giờ, và không có điều khoản nào trong hợp đồng nào bảo vệ anh khỏi khâu đó. BIẾN SỐ THẬT SỰ: CẶP ĐÔI GUMAYUSI – KERIA Tách khỏi toàn bộ ồn ào, có đúng một tín hiệu chuyên môn đáng theo dõi trong câu chuyện này, và nó không liên quan gì tới drama. Eddie nói rằng Gumayusi và Keria đã không thi đấu cặp với nhau trong khoảng một năm. Cách diễn đạt đó, cùng với từ "tái hợp" xuất hiện trong mạch câu chuyện, gợi ý rằng hai người đã bị tách khỏi nhau trong một khoảng thời gian đáng kể chứ không chỉ nghỉ ngơi. Với một cặp đôi đường dưới, khoảng thời gian đó có ý nghĩa rất khác so với bất kỳ vị trí nào khác trên bản đồ. Đường dưới là vị trí duy nhất mà đầu ra không phải tổng của hai cá nhân. Nó là tích của hai cá nhân. Xạ thủ và hỗ trợ chia sẻ cùng một đường, cùng một lượng lính, cùng một khoảng không gian sinh tồn, và mọi quyết định của người này đều thay đổi giá trị tối ưu của người kia. Việc phối hợp ở đường dưới dựa vào những thứ không hiện diện trong bảng chỉ số: thời điểm mở chiêu, thứ tự đi trước đi sau, cách hai người đọc cùng một tình huống trong khoảng nửa giây. Những thứ đó được xây bằng phản xạ lặp lại, và phản xạ lặp lại thì phân rã khi không được dùng. Một cặp đôi xa nhau gần một năm sẽ đối diện với ba vấn đề cụ thể. Thứ nhất là lệch nhịp khởi phát: người mở trước, người theo sau, khoảng cách giữa hai hành động là bao lâu. Thứ hai là lệch cách chọn mục tiêu ưu tiên trong giao tranh: ai là mục tiêu số một, ai là mục tiêu số hai, và khi nào thì đổi. Thứ ba là lệch cách quản lý đường trong giai đoạn đi đường: khi nào đẩy, khi nào giữ, khi nào gọi rừng. Ba vấn đề này không giải quyết bằng kỹ năng cá nhân. Chúng chỉ giải quyết bằng thời gian đánh cặp thật. Một loạt BO5 giao hữu là mẫu dữ liệu quá nhỏ để kết luận về một cặp đôi đang tái lập. Nhưng nó đủ để nhìn thấy hướng. Nếu cặp đôi này bước vào sân chơi chính thức với nhịp phối hợp chưa trở lại, chi phí sẽ nằm ở giai đoạn đi đường chứ không nằm ở giao tranh tổng, bởi giao tranh tổng có nhiều người chia sẻ sai số hơn. Điều này đúng với mọi cặp đôi vừa tái hợp, bất kể tên tuổi của họ. Sự khác biệt của trường hợp này nằm ở chỗ cả hai cái tên đều thuộc nhóm có mức kỳ vọng cao nhất ở vị trí của họ. Khi kỳ vọng cao gặp một giai đoạn tái lập, khoảng trống giữa kỳ vọng và thực tế sẽ bị quy cho cá nhân. Người xem ít khi quy cho cấu trúc. Họ quy cho người chơi. Và đến lúc đó, một lần nữa, một vấn đề hệ thống lại được gán cho một cá nhân. KHÔNG AI SỞ HỮU ĐỘ CHÍNH XÁC Ở esports quốc tế, chuỗi giá trị được phân chia khá rõ. Nhà phát hành sở hữu luật chơi. Ban tổ chức sở hữu nhánh đấu, lịch thi đấu và định dạng. Câu lạc bộ sở hữu đội hình. Liên đoàn quốc gia sở hữu suất tham dự các sự kiện đa môn. Không ai trong bốn nhóm đó sở hữu một thứ đơn giản hơn nhiều: độ chính xác của những gì tuyển thủ nói với công chúng nước ngoài. Esports đã có những bộ luật trưởng thành cho dàn xếp tỉ số, cho tài khoản dùng chung, cho tư cách thi đấu của tuyển thủ. Không có bộ luật nào quy định chuẩn mực của một bản dịch tại khu vực phỏng vấn hỗn hợp. Không có cơ chế cấp phép cho phiên dịch viên tại các sự kiện quốc tế. Không có yêu cầu kiểm tra ngược với những câu trả lời liên quan tới người thứ ba. Và không có cơ chế nào để một tuyển thủ buộc sửa lại một bản dịch sai. Đó là một khoảng trống quản trị, không phải một sự vi phạm luật. Ở vụ việc này, không ai phá luật. Chỉ có một khâu vận hành hỏng, và một người phải chịu hậu quả. Tốc độ lan truyền của sai số và tốc độ lan truyền của đính chính không đối xứng, và sự bất đối xứng này có thể đo được trong chính vụ việc này. Một phát ngôn sai được phát đi trước một lượng người xem trực tiếp lớn. Nó đi vào clip, vào bài đăng, vào bình luận, vào ảnh chụp màn hình, và mỗi lần đi qua một định dạng mới nó lại mất thêm ngữ cảnh. Bản đính chính, ngược lại, phải chờ hai điều kiện: người bị nhắc tới phải lên tiếng, và bên gây lỗi phải tự nguyện xin lỗi. Cả hai điều kiện đều không được đảm bảo bởi bất kỳ quy trình nào. Trong trường hợp này, cả hai điều kiện đều xảy ra. Gumayusi lên tiếng ngay trong đêm. Phía dịch thuật của đội tuyển Việt Nam đưa ra lời xin lỗi. Vụ việc lắng xuống trong khoảng mười hai giờ. Nhưng hãy thử bỏ một trong hai biến số đó ra. Nếu người bị nhắc tới là một tuyển thủ có ít uy tín cộng đồng hơn, hoặc đang trong giai đoạn không muốn lên tiếng, bản đính chính không đến. Nếu bên gây lỗi chọn im lặng thay vì xin lỗi, không có toà án nào buộc họ phải nói. Khi đó, cùng một lỗi vận hành sẽ tạo ra một cuộc khủng hoảng kéo dài nhiều ngày, lan sang các kênh chính thống hơn, và có thể leo lên cấp liên đoàn. DỮ LIỆU CHO TÔI TẤM BẢN ĐỒ, NHƯNG CHÍNH TRỰC GIÁC MỚI CHỌN ĐƯỢC CON ĐƯỜNG. Tôi nhìn vào khoảng trống này và thấy một điểm quen thuộc. Những lỗ hổng tồn tại lâu nhất trong ngành này luôn là những lỗ hổng không nằm trong bảng điểm của ai. Không có chỉ số nào đo chất lượng dịch thuật. Không có bài đánh giá nào xếp hạng phiên dịch viên. Không có bảng xếp hạng nào khiến một liên đoàn phải xấu hổ vì khâu này. Vì vậy nó tiếp tục tồn tại, và tiếp tục đổ lên đầu tuyển thủ. MƯỜI HAI GIỜ GIẢI LEO THANG Trình tự đối phó trong vụ việc này đáng được ghi lại nguyên vẹn, bởi nó hiệu quả và có thể lặp lại. Trong giai đoạn nhiệt độ cao nhất, Eddie không phản công. Anh không đăng một bài dài để thanh minh, không tranh luận với người chỉ trích, không đẩy câu chuyện lên một tầng cao hơn. Việc không làm gì trong vài giờ đầu là một lựa chọn chiến lược, và nó đúng. Một phản ứng phòng thủ ở đỉnh điểm sẽ cung cấp thêm nhiên liệu cho vòng tuần hoàn tin tức, bởi nó biến sự việc từ một lỗi dịch thuật thành một cuộc đối đầu cá nhân. Bước thứ hai là tín hiệu quan hệ trực tiếp. Bức ảnh chung với Gumayusi gửi đi một thông điệp không cần dịch, không cần diễn giải, và không thể bị bẻ cong. Hình ảnh có một lợi thế cấu trúc so với ngôn từ: nó không đi qua khâu trung gian. Trong một vụ việc mà toàn bộ vấn đề nằm ở khâu trung gian, đưa ra bằng chứng không qua trung gian là nước đi hợp lý nhất. Bước thứ ba là để bên gây lỗi nhận trách nhiệm. Lời xin lỗi đến từ phía dịch thuật của đội tuyển Việt Nam, không phải từ tuyển thủ. Việc đặt trách nhiệm đúng chỗ giúp câu chuyện có một điểm kết thúc rõ ràng thay vì một vùng xám kéo dài. Ba bước này cộng lại tạo ra một kết quả cụ thể: cơ sở lý tính cho việc chỉ trích biến mất, và phần lớn người xem ban đầu chỉ trích không còn lý do để tiếp tục. Khi người bị nhắc tới công khai xác nhận rằng không có vấn đề gì, lập luận của phía chỉ trích mất điểm tựa. Cơ chế này lặp lại được ở mọi vụ việc tương tự, với điều kiện người bị nhắc tới chịu lên tiếng. Có một khía cạnh chưa được xử lý trong toàn bộ trình tự đó. Không có thông tin nào cho thấy Eddie được hỗ trợ tâm lý trong khoảng thời gian này. Anh là người hấp thụ áp lực của một lỗi không do mình gây ra, trong một khung thời gian sát ngày lên đường dự giải đấu lớn nhất trong chu kỳ. Trong các môn thể thao truyền thống, một sự việc như vậy sẽ kích hoạt quy trình chăm sóc tuyển thủ ở cấp đoàn. Ở đây, không có dấu hiệu nào cho thấy một quy trình như vậy tồn tại. GÓC NHÌN NGƯỢC CHIỀU Cách đọc phổ biến về vụ việc này là một câu chuyện về dịch thuật tồi và sự nhạy cảm của cộng đồng. Cách đọc đó đúng nhưng nông. Nó dừng lại ở chỗ chỉ ra ai sai, trong khi vấn đề thật nằm ở chỗ không có ai chịu trách nhiệm về một khâu mà mọi người đều phụ thuộc. Góc nhìn ngược chiều thứ nhất: cộng đồng đã sai theo hướng ngược lại với mọi rủi ro mà chúng ta thường lo. Trong ngành này, rủi ro quen thuộc là thổi phồng một tài năng quá mức, tạo ra một hình ảnh lớn hơn thực lực rồi vỡ. Trường hợp này là mặt trái: chỉ trích quá mức dựa trên một thông tin sai. Cả hai hiện tượng đều có cùng một gốc: tốc độ phản ứng của cộng đồng nhanh hơn tốc độ xác minh thông tin. Góc nhìn ngược chiều thứ hai liên quan tới chính cách báo chí vận hành. Vụ việc này được ghi nhận rõ ràng là nhận được sự chú ý lớn một phần vì cộng đồng hai nước vừa trải qua một căng thẳng khác ở một tựa game khác. Bản thân bài báo cũng thừa nhận điều đó. Nhưng nó vẫn đưa câu chuyện lên vị trí tiêu điểm. Vòng tuần hoàn tin tức tự nuôi chính nó: nhiệt độ cao tạo ra tin, tin tạo ra thêm nhiệt độ. Trong nền kinh tế chú ý, một vụ việc kéo dài nửa ngày vẫn có thể được khai thác thành một chuỗi bài trong nhiều ngày. Góc nhìn ngược chiều thứ ba phức tạp hơn một chút. Hãy tưởng tượng cùng một lỗi dịch thuật đó xảy ra ở một đội tuyển hàng đầu châu Âu, với một phiên dịch viên chuyên nghiệp đã được cấp thẻ hành nghề. Liệu hậu quả có nhẹ hơn không? Có, ở khâu bảo vệ tuyển thủ. Nhưng cũng có thể nặng hơn, vì một bên đã có đủ nguồn lực để làm đúng mà vẫn làm sai thì khó biện minh hơn. Sự khác biệt thật giữa các vùng không nằm ở thiện chí, mà ở nguồn lực vận hành được phân bổ. Ở tầng vùng, khoảng cách này khá rõ. Hàn Quốc có hạ tầng truyền thông trưởng thành: phản ứng từ tuyển thủ xuất hiện nhanh, có uy tín, và đi thẳng tới công chúng. Phía Việt Nam có phản ứng đến sau và đến từ một đơn vị tập thể thay vì một cá nhân. Cả hai cách đều hợp lệ. Nhưng tốc độ và cấp độ của phản ứng phản ánh năng lực vận hành, không phản ánh mức độ quan tâm hay thiện chí. Nếu các sự kiện đa môn như Á vận hội trong tương lai áp chuẩn vận hành truyền thông lên các đoàn esports, cái giá sẽ không rơi đều. Các vùng ở tầng thấp hơn sẽ phải chi thêm cho một hạng mục mà họ chưa từng lập ngân sách: nhân sự truyền thông chuyên trách, phiên dịch có chứng nhận, quy trình kiểm tra ngược. Đó là một bất lợi cạnh tranh xuất phát từ hạ tầng, hoàn toàn tách khỏi kỹ năng trong game. Và nó không xuất hiện trên bảng điểm. Có một điểm nữa cần nói rõ, vì nó là điểm mà tôi cho là quan trọng nhất trong toàn bộ chuỗi này. Rủi ro lớn nhất của vụ việc không nằm ở vụ việc, mà ở tính lặp lại của nó. Một lỗi vận hành có thể tái diễn ở bất kỳ mixed zone nào, ở bất kỳ sự kiện quốc tế nào, với bất kỳ cặp quốc gia nào. Cơ chế giải leo thang hiệu quả ln phiên này. Nó phụ thuộc vào việc một tuyển thủ nổi tiếng chọn lên tiếng, và người ta không thể xây một quy trình vận hành dựa trên giả định rằng luôn có một người nổi tiếng sẵn lòng lên tiếng. Tôi đã viết nhiều lần rằng khủng hoảng là mảnh dữ liệu, không phải tận thế. Vụ việc này đúng như vậy. Nó không tạo ra một cuộc khủng hoảng thật. Nhưng nó để lại một mẫu dữ liệu có giá trị, và mẫu dữ liệu đó chỉ có giá trị nếu có người đọc nó đúng cách. ĐIỀU CÒN LẠI SAU KHI DRAMA NGUỘI Một vụ việc kết thúc trong mười hai giờ thường không để lại gì. Đây là ngoại lệ, vì thứ nó phơi ra có tuổi thọ dài hơn chính nó rất nhiều: một khâu trong chuỗi giá trị esports quốc tế không thuộc về ai, hoàn toàn không có chuẩn mực nào ràng buộc, và hoạt động ở đúng vị trí mà sai sót gây tổn thất nặng nhất cho người ít khả năng tự bảo vệ nhất. Người hâm mộ sẽ nhớ vụ này như một câu chuyện cười về một bản dịch hỏng. Người làm nghề nên nhớ nó như một bản ghi chú về vận hành. Trong vài tháng tới, khi cả hai đội bước vào sân chơi chính thức, những đường cắt ngắn về phát ngôn sai đó có thể sẽ nổi lên trở lại trên các nền tảng video ngắn, tách khỏi ngữ cảnh và tách khỏi bản đính chính. Nếu điều đó xảy ra, kết quả sẽ phụ thuộc vào việc liệu có ai đó đã chuẩn bị trước hay chưa. Với Eddie, một điều đáng ghi nhận đã xảy ra. Anh mất một ngày để chứng minh rằng cách xử lý một cuộc khủng hoảng truyền thông có thể tốt hơn chính thông tin gây ra nó. Anh không cần phải làm điều đó. Hệ thống lẽ ra phải làm thay anh. GHI CHÚ NGUỒN Bài viết này dựa trên thông tin từ một bài báo tiếng Việt của tác giả Tuấn Hưng, cùng các dữ kiện được ghi nhận trong chuỗi sự kiện giữa ngày 20 và 21 tháng 9: loạt BO5 giao hữu quốc tế trước thềm Á vận hội tại Nagoya, phát ngôn gốc của xạ thủ Eddie về cặp đôi Gumayusi – Keria, bản dịch bị sai lệch, phản ứng chỉ trích từ một bộ phận người xem Hàn Quốc, phần xác nhận từ chính Gumayusi, bức ảnh chung giữa hai tuyển thủ, và lời xin lỗi từ phía dịch thuật của đội tuyển Việt Nam. Bối cảnh căng thẳng nền liên quan tới một vụ việc ở tựa game khác được nhắc tới trong chính nguồn. Một số chi tiết, bao gồm thời điểm chính xác theo năm và cấu trúc nhân sự của các đoàn, chưa được xác minh độc lập và cần được đối chiếu thêm trước khi dùng làm tham chiếu.