Bản báo cáo trống rỗng ở V.League 2042: khi “không phát hiện gì” bị đọc thành “không có gì”

Ngày 14 tháng 9 năm 2042, tại phòng dữ liệu của một học viện bóng đá phía Bắc, tệp BC_TRANTRACH_2042-09-12 mở ra trong im lặng. Mười bảy trường thông tin. Mười bảy dòng “không có dữ liệu”. Không tiêu đề, không nguồn, không tên cầu thủ, không một chỉ số chạy chỗ nào được ghi lại. Ở góc trên bên phải màn hình, hệ thống giám sát vẫn sáng một dấu tích xanh, kèm dòng chữ: Đã xử lý xong.

Ba ngày sau, suất tập trung của một tiền vệ mười chín tuổi bị gạch khỏi danh sách sơ bộ đội U23 Việt Nam. Biên bản ghi đúng một câu: “Hồ sơ dữ liệu không phát hiện rủi ro nổi bật.”

Tôi đã ngồi rất lâu trước câu đó. Hai mươi lăm năm cầm máy ghi âm ngoài sân tập dạy cho tôi nhận ra những sai sót có hình dáng: một cầu thủ đến muộn, một băng ghế thiếu người, một tấm biển quảng cáo treo lệch. Sai sót lần này không có hình dáng. Nó trống rỗng, và vì trống rỗng, không ai giận nó.

Từ mùa giải 2034, mỗi trận đấu ở V.League 1 được ghi bằng mười hai camera quang học đặt ở bốn góc khán đài và tám vị trí dọc biên. Dữ liệu thô chảy về trung tâm điều hành trong vòng chín mươi giây sau tiếng còi mãn cuộc, rồi được mô hình bóc tách tự động chia thành báo cáo tuyển trạch gồm mười bảy trường bắt buộc: tên cầu thủ, vị trí xuất phát, số phút thi đấu, quãng đường di chuyển, số lần chạm bóng, số đường chuyền mở khoảng trống, số pha thu hồi bóng, bản đồ vùng hoạt động, chỉ số nhịp, và bảy trường còn lại.

Năm 2039, ban điều hành rút bước kiểm tra thủ công khỏi quy trình. Trước đó, một chuyên viên phải ngồi đọc lại và đối chiếu từng báo cáo, mất khoảng bốn mươi phút cho mỗi tệp. Sau khi rút gọn, thời gian còn sáu phút. Khoản tiết kiệm được tính bằng giờ; phần mất đi thì không ai đo.

Mùa 2042, V.League 1 có mười sáu câu lạc bộ và khởi tranh ngày 6 tháng 8. Đội U23 Việt Nam tập trung ngày 20 tháng 9 để chuẩn bị cho vòng loại U23 châu Á tại Doha vào tháng 11. Danh sách sơ bộ ba mươi lăm cái tên được chốt lại từ dữ liệu của cả một mùa giải.

Trong danh sách ấy có Phạm Minh Quân, tiền đạo số 10 của CLB Hà Nội, người ghi mười chín bàn ở mùa 2041-2042 và xuất hiện trên bìa ba tạp chí thể thao trong nước. Không có Nguyễn Bảo Long, tiền vệ trung tâm mười chín tuổi của cùng câu lạc bộ, người đã chơi hai mươi hai trận ở V.League 1 mùa trước và không nhận một thẻ phạt nào.

Phần lớn sai sót trong hệ thống dữ liệu bóng đá không phải sai số, mà là sự im lặng. Sai số có giá trị, có dấu, có ngưỡng để so sánh. Sự im lặng thì không có gì cả, và vì thế nó không kích hoạt bất kỳ cảnh báo nào.

Một tệp báo cáo trở về với tiêu đề trống và nguồn trống mang theo một thông tin rất cụ thể: lỗi nằm ở tầng thu nhận hoặc bóc tách, chứ không nằm ở tầng nội dung. Nếu một trận đấu thật sự không có gì đáng ghi, tệp vẫn phải có tiêu đề, ngày, tên hai đội và nguồn dữ liệu. Khi cả bốn thứ đó cùng biến mất, thứ đã hỏng là đường ống, không phải trận đấu.

Giữa hai câu “đã phân tích và không tìm thấy gì” với “không có gì được đưa vào để phân tích” chỉ cách nhau một dấu phẩy. Nhưng ở tầng ra quyết định, khoảng cách ấy có thể là một suất tập trung, một bản hợp đồng, hoặc ba năm sự nghiệp của một cầu thủ mười chín tuổi.

Theo báo cáo vận hành mùa 2042 do trung tâm dữ liệu V.League công bố ngày 2 tháng 8 năm 2042, hệ thống xử lý 4.180 báo cáo tuyển trạch trong mùa 2041-2042. Trong đó, 612 tệp, tương đương 14,6%, có ít nhất một trường bắt buộc bị trống. 409 tệp trong số đó vẫn đi tiếp vào bước chấm điểm và xếp hạng. Gần bảy trong mười tệp lỗi đã lọt qua cổng kiểm tra đầu tiên mà không ai biết.

Cơ chế gây ra chuyện đó đơn giản đến mức khó tin. Cổng kiểm tra đầu tiên được thiết kế để bắt “cờ đỏ”: một chỉ số thấp hơn ngưỡng, một chấn thương được ghi nhận, một thẻ phạt bất thường. Trường trống không tạo ra cờ đỏ, vì trường trống không mang giá trị nào để so với ngưỡng. Hệ thống đọc nó như trạng thái trung tính, và trạng thái trung tính, trong mọi bảng xếp hạng rủi ro, luôn đứng về phía an toàn.

Mỗi con số là một lời thì thầm, chỉ cần đủ kiên nhẫn để nghe. Nhưng lời thì thầm chỉ cất lên khi có ai đó đặt con số vào đúng chỗ. Một trường trống không thì thầm điều gì cả. Nó chỉ im.

Vũ Thị Hạnh, bốn mươi mốt tuổi, làm chuyên viên dữ liệu ở học viện này đã chín năm. Chị là người mở tệp BC_TRANTRACH_2042-09-12 vào sáng 14 tháng 9. Chị nói với tôi rằng điều khiến chị dừng lại không phải mười bảy dòng trống, mà là dấu tích xanh ở góc màn hình.

Chị mất mười một giờ để xem lại băng hình ba trận giao hữu tiền mùa giải của CLB Hà Nội, và những gì chị ghi lại đủ để đặt cạnh bất kỳ báo cáo tự động nào.

Trong ba trận đó, Nguyễn Bảo Long thực hiện hai mươi ba đường chuyền mở khoảng trống, nhiều nhất đội. Tỉ lệ chuyền chính xác của cậu đạt 91,4%, cao hơn mức trung bình của các tiền vệ trung tâm ở V.League 1 mùa 2041-2042 là 84,1%. Ở trận gặp Nam Định ngày 4 tháng 9 năm 2042, cậu chạy 11,4 km, thực hiện tám pha thu hồi bóng và ba lần phá bẫy pressing ở phần sân đối phương. Chỉ số nhịp của cậu trong ba trận đạt 7,8 trên thang 10, cao thứ hai toàn đội, chỉ sau Phạm Minh Quân.

Không trường nào trong số đó từng tồn tại trong hệ thống, vì tệp dữ liệu đã trở về rỗng và không ai gửi lại.

Chỉ số nhịp được tính từ ba nhóm dữ liệu: số lần chạm bóng trong vùng áp lực cao, tỉ lệ đường chuyền tiến về phía khung thành, và quãng đường di chuyển không bóng. Một tiền vệ trung tâm chơi ổn định ở V.League thường đạt từ 6,5 đến 7,2. Bảo Long đạt 7,8 trong ba trận giao hữu. Hệ thống không ghi lại chỉ số ấy, vì chỉ số ấy cần dữ liệu thô để tính, và dữ liệu thô của ba trận giao hữu chưa bao giờ được đẩy vào kho.

Trong sơ đồ 4-2-3-1 mà CLB Hà Nội dùng suốt mùa 2041-2042, Bảo Long đá lệch trái ở hàng tiền vệ hai người. Nhiệm vụ của cậu là nhận bóng ở hành lang trong, hút tiền vệ đối phương ra khỏi trục dọc, rồi trả bóng về cho trung vệ hoặc xoay sang cánh đối diện. Những pha như thế không tạo ra cơ hội ngay, nhưng chúng mở khoảng trống cho đồng đội ở nhịp tiếp theo. Hệ thống ghi nhận chúng bằng đúng một trường: số đường chuyền mở khoảng trống. Trường đó bị trống.

Cùng đợt kiểm tra tháng 9, chị Hạnh tìm thấy hai tệp khác có cùng dấu hiệu. Tệp của Lê Hoàng Nam, thủ môn hai mươi bốn tuổi, thiếu cả trường số pha cản phá lẫn trường bản đồ vùng hoạt động. Tệp của Trần Đức Anh, trung vệ hai mươi hai tuổi, thiếu trường số lần phá bẫy việt vị và trường chỉ số nhịp. Cả ba tệp đều được xử lý trong cùng một buổi chiều ngày 12 tháng 9, cùng một lô dữ liệu, và cùng mang dấu tích xanh.

Ngày 20 tháng 9, một người đại diện liên hệ với câu lạc bộ để hỏi về khả năng cho Bảo Long sang một đội bóng ở J.League 2 theo dạng cho mượn. Mức phí được đề cập ban đầu tương đương 180 triệu đồng, cộng thêm 15% giá trị chuyển nhượng trong tương lai. Mức phí ấy được xây dựng trên một hồ sơ trống. Nếu hai mươi ba đường chuyền mở khoảng trống và chỉ số nhịp 7,8 nằm trong hệ thống, điểm khởi đầu của cuộc đàm phán đã khác.

Người ta nhớ tên người ghi bàn, tôi nhớ người đã đặt trái bóng vào đúng vị trí. Bảo Long là mẫu cầu thủ mà máy quay ghi được nhưng bảng điểm không nhìn thấy: cậu di chuyển để mở khoảng trống cho người khác, lùi về để nhận bóng khi hàng thủ bị pressing, và chạy vào vùng không ai muốn chạy. Những việc như thế không tạo ra bàn thắng trực tiếp, nên chúng chỉ tồn tại khi có ai đó chịu ghi lại.

Sự ổn định không bao giờ lóa mắt, nhưng nó giữ cho mọi thứ không vỡ vụn. Ở V.League 2042, một tiền vệ trung tâm chơi đủ hai mươi hai trận, không thẻ đỏ, không chấn thương, không ồn ào, gần như chắc chắn sẽ trượt khỏi mọi bản tin. Cậu ấy chỉ xuất hiện khi đội thua, và thường biến mất ngay sau đó.

Khi báo cáo trống được đưa lên, phản ứng đầu tiên trong phòng họp là đổ lỗi cho thuật toán. Cách phản ứng đó dễ chịu, vì nó biến vấn đề thành chuyện kỹ thuật và biến con người thành nạn nhân.

Nhưng mô hình chỉ làm đúng việc được giao. Nó bóc tách những gì nhận được, chấm điểm những gì bóc tách được, và im lặng khi không có gì để chấm. Thứ đã thay đổi là quyết định của con người vào năm 2039: bỏ bước kiểm tra thủ công để tiết kiệm ba mươi bốn phút cho mỗi tệp. Trong một mùa giải có bốn nghìn tệp, khoản tiết kiệm ấy lên tới hơn hai nghìn giờ làm việc. Không ai trong phòng họp năm đó có thể hình dung nổi rằng chính khoản tiết kiệm ấy sẽ gạch tên một cầu thủ sáu năm sau.

Khi bóng ngừng lăn, tôi bắt đầu quan sát kỹ hơn. Và điều tôi thấy trong câu chuyện này là một kiểu im lặng khác, thuộc về chính nghề của tôi. Ba trận giao hữu ấy có mặt đầy đủ phóng viên. Không ai viết về Bảo Long. Tôi cũng không. Chúng tôi đứng ở khán đài, đếm bàn thắng của Quân, và gọi đó là đưa tin.

Ngành của tôi đã dạy cho các hệ thống một thói quen rất khó bỏ: chỉ công bố khi có điều mới để nói. Một bản phân tích kết luận “chưa đủ dữ liệu để kết luận” sẽ không được đăng, không được chia sẻ, không được trích dẫn. Vì thế các hệ thống học cách tránh trạng thái đó bằng mọi giá, kể cả bằng cách đọc một tệp rỗng thành một tệp không có rủi ro.

Một hệ thống không có khả năng nói “tôi không biết” rồi sẽ nói một điều gì đó tệ hơn. Ở đây, điều tệ hơn ấy chỉ dài một dòng, nằm gọn trong biên bản, và không ai phải chịu trách nhiệm cá nhân vì đã viết nó.

Từ ngày 1 tháng 10 năm 2042, học viện này lắp lại một cổng kiểm tra mà họ gọi là cổng hoàn tất. Mọi tệp có trường bắt buộc trống đều bị trả về tầng thu nhận kèm mã lỗi E-17, thay vì đi tiếp vào bước chấm điểm. Trong bốn tuần đầu, bảy mươi mốt báo cáo bị trả về. Bảy mươi mốt lần hệ thống buộc phải nói ra điều mà trước đó nó chọn cách im lặng.

Ngày 28 tháng 9 năm 2042, Nguyễn Bảo Long được bổ sung vào danh sách U23 Việt Nam. Cậu vào sân từ ghế dự bị ở phút 67 trong trận giao hữu gặp Uzbekistan ngày 12 tháng 10, và thực hiện bốn đường chuyền mở khoảng trống trong hai mươi ba phút có mặt trên sân.

Mùa giải 2042-2043 còn hai mươi tám vòng đấu phía trước. Sẽ còn những tệp báo cáo trở về trống rỗng, và sẽ còn những cái tên suýt bị bỏ lại giữa một mùa giải dài. Việc của tôi, và có lẽ của cả nền bóng đá này, là giữ cho cái cổng ấy không bị gỡ xuống lần thứ hai.