Trọng tài 75 tuổi tử vong trên sàn lucha libre: tranh cãi đòn thế và thỏa thuận bồi thường

Trọng tài Gerardo Germán Pineda bước lên sàn đấu với biệt danh "El Búho" — Con Cú. Ở tuổi 75, ông vẫn là gương mặt quen thuộc của làng lucha libre vùng Hidalgo, miền trung Mexico. Đêm diễn ở Mineral de la Reforma, trong chương trình do công ty El Patrón Espectáculos tổ chức tại Trung tâm Thể thao và Văn hóa "11 de Julio", ông đứng giữa bốn sợi dây đàn hồi như hàng nghìn lần trước đó. Rồi một cú quật xuống. Đầu ông chạm sàn trước.

Vài ngày sau, đô vật thực hiện pha xử lý — El Hijo de Fishman — bị bắt với cáo buộc ngộ sát do sơ suất. Rồi anh ta được thả. Không phải vì được minh oan, mà vì một thỏa thuận bồi thường đã được cơ quan công tố phê duyệt. Trong bức ảnh cảnh sát công bố, anh ta cười, và không còn mặt nạ.

Ở Mexico, đó là hai tín hiệu không thể tách rời khỏi nhau. Và cả hai cùng kể một câu chuyện khác với câu chuyện mà đám đông đang kể.

Khi kết quả được viết trước, nhưng cơ thể thì không

Lucha libre không phải là môn võ đối kháng thực chiến. Đó là nghệ thuật trình diễn có biên đạo — một thứ kịch câm có va chạm, một điệu múa có đau. Kết quả trận đấu được dàn dựng từ trước. Không có bảng xếp hạng hạng cân, không có tỉ lệ knock-out, không có kèo cá cược dựa trên phong độ. Mọi thứ trên sàn đều là "worked" — được làm ra, được diễn.

Nhưng có một thứ không thể dàn dựng: cơ thể con người.

Đó là lý do tôi luôn nhìn những sàn đấu như thế này bằng con mắt khác. Nhiều năm theo dõi các trận đấu, tôi học được rằng ranh giới giữa "trình diễn" và "thật" mong manh hơn người ta tưởng. Một cú ngã được tính toán kỹ vẫn có thể làm gãy cổ. Một pha xử lý "an toàn" vẫn có thể giết người, nếu người nhận nó không được chuẩn bị.

Và trong trường hợp này, người nhận nó đã 75 tuổi.

Sàn đấu ở Mineral de la Reforma bị đóng cửa tạm thời vì thiếu giấy phép. Đây là chi tiết quan trọng nhất, và cũng là chi tiết bị chôn vùi dưới làn sóng phẫn nộ trên mạng xã hội. Trước đó đã có những trở ngại trong việc kiểm tra cơ sở vật chất. Nói cách khác, đây không phải là một sự cố trong một hệ thống được giám sát chặt chẽ. Đây là một sự cố trong một vùng xám.

Ở Mexico, lucha libre vận hành theo một hệ thống phân tầng rõ rệt. Các đại gia đình như AAA và CMLL duy trì quy trình nghiêm ngặt hơn, có bảo hiểm, có giao thức y tế. Nhưng bên dưới họ là một mạng lưới các nhà tổ chức khu vực và các chương trình độc lập, nơi mức độ giám sát thay đổi thất thường. Chương trình ở Hidalgo nằm ở tầng dưới cùng của hệ thống đó — nơi giấy phép có thể bị bỏ qua, và nơi một trọng tài 75 tuổi có thể bước lên sàn mà không ai đặt câu hỏi. Trong một môi trường như vậy, rủi ro không đến từ một cá nhân, mà từ cả một hệ thống đã học cách nhắm mắt.

Đòn martinete, đòn contralona, và câu hỏi định tội

Câu hỏi kỹ thuật trung tâm của toàn bộ vụ việc gói gọn trong một chữ: đòn đó tên là gì?

Các báo cáo ban đầu cáo buộc El Hijo de Fishman đã sử dụng một đòn bị cấm gọi là "martinete" — một đòn quật khiến người nhận bị dốc ngược đầu xuống, mang rủi ro chấn thương cổ nghiêm trọng. Theo các báo cáo này, anh ta làm vậy vì đã bị trừ điểm trong trận.

Đoạn video do báo chí Mexico công bố lại cho thấy một "contralona" — một đòn vật lưng thông thường, không nằm trong danh sách cấm. Đây là điểm mấu chốt. Nếu video chỉ cho thấy một contralona, thì toàn bộ câu chuyện "đòn cấm" — thứ đã châm ngòi cho làn sóng phẫn nộ ban đầu — có thể đã bị thổi phồng hoặc mô tả sai. Bản thân bài báo cũng ghi nhận rằng tên gọi của đòn thế và mối liên hệ nhân quả của nó với cái chết vẫn đang bị tranh cãi.

Tôi không tin vào may mắn. Tôi tin vào những cú chạm định mệnh. Nhưng tôi cũng không tin rằng tên gọi của một đòn thế lại quyết định tất cả. Điều quyết định là lực, là thời điểm, là sự kiểm soát, và là tình trạng của người nhận.

Vật lý ở đây khá rõ ràng. Một người 75 tuổi có mật độ xương giảm, độ linh hoạt cổ suy giảm, khả năng hồi phục chậm. Với một người như vậy, ngay cả một cú ngã "thông thường" — nếu đầu chạm trước — cũng có thể gây chấn thương tủy sống cổ và thân não. Trong y học thể thao, sự kết hợp giữa tuổi cao và cơ chế ngã đầu là một chống chỉ định gần như tuyệt đối.

Nói cách khác: đòn thế có tên gì không quan trọng bằng việc ai đó đã sắp xếp một người 75 tuổi vào một pha ngã đầu.

Trong làng đấu vật, có một vai trò ít được nhắc đến: "trọng tài nhận đòn" — người không dừng ở việc bắt lỗi mà còn tham gia vào các pha va chạm như một phần của màn trình diễn. Vai trò này mang rủi ro chấn thương cao hơn hẳn một trọng tài thông thường. Và nó hiếm khi đi kèm với sàng lọc y tế. Một trọng tài 75 tuổi nhận bất kỳ cú ngã đầu nào — kể cả một cú được coi là "thường lệ" — là một lựa chọn an toàn cực đoan và khó biện hộ, bất kể đòn thế được sử dụng là gì.

Có một chi tiết khác đáng chú ý: động cơ bị cáo buộc. Trong một trận đấu được dàn dựng, các đòn thế được viết sẵn trong kịch bản. Một người biểu diễn đi chệch khỏi kịch bản vì bực tức — "làm cứng" đòn, hay "xuống tay thật" — chính là hành vi có thể nâng vụ việc từ "tai nạn" lên "sơ suất" hoặc "liều lĩnh". Đây là chi tiết chịu tải về mặt pháp lý, chứ không phải tên gọi của đòn thế.

Nụ cười không phải là tội, nhưng nó định tội

Có một cám dỗ rất con người trong cách chúng ta đọc những vụ việc như thế này: chúng ta muốn một câu chuyện rõ ràng. Một kẻ xấu. Một đòn cấm. Một động cơ.

Nhưng vụ việc này phức tạp hơn thế, và đó là lý do nó đáng được phân tích nghiêm túc thay vì bị nuốt chửng bởi phẫn nộ.

Nhân vật thực sự thúc đẩy làn sóng giận dữ không phải là đòn martinete. Đó là nụ cười. Bức ảnh El Hijo de Fishman cười sau cái chết, và bức ảnh anh ta bị gỡ mặt nạ khi bị bắt, đã làm dấy lên một phản ứng dữ dội hơn bất kỳ chi tiết kỹ thuật nào. Trong văn hóa lucha libre, chiếc mặt nạ là danh tính thiêng liêng. Việc công bố ảnh không mặt nạ tự nó đã là một hình thức bêu riếu.

Nhưng nụ cười không chứng minh ý định phạm tội. Nó chỉ chứng minh sự thiếu duyên. Và có một khoảng cách rất lớn giữa "thiếu duyên" và "giết người".

Những lời bênh vực từ chính giới đấu vật cho thấy bức tranh bị chia đôi. El Hijo del Santo gọi đây là một tai nạn và cảnh báo đừng vội quy tội. Latin Lover bảo vệ Fishman, dù thừa nhận chính mình từng đẩy và tát trọng tài vì kịch tính. Cả hai đều không phủ nhận hậu quả. Họ chỉ phủ nhận rằng hậu quả đồng nghĩa với tội lỗi.

Điểm mù của dư luận nằm ở đây: chúng ta đánh đồng thái độ với trách nhiệm. Và trong một vụ việc mà nguyên nhân cái chết vẫn chưa được làm rõ — kết luận pháp y nói gì, không ai trong chúng ta biết chắc — thì việc kết tội dựa trên một nụ cười là một dạng xét xử bằng cảm xúc.

Chiến thuật không nói dối, chỉ kể chuyện theo cách riêng của nó. Và câu chuyện nó kể ở đây là: một thỏa thuận bồi thường khoảng 585.525 peso — tương đương khoảng 32.000 USD, theo nhà báo Antonio Nieto — đã khép lại một vụ ngộ sát. Mức bồi thường này không được công bố đầy đủ, và ít nhất có hai con số khác nhau được đưa ra. Cơ chế được sử dụng là công lý phục hồi theo Điều 186 Bộ luật Tố tụng Hình sự Quốc gia Mexico — một thỏa thuận giữa bị hại và bị cáo, được công tố viên hoặc thẩm phán phê duyệt, và một khi được thực hiện đầy đủ, sẽ chấm dứt truy tố hình sự.

Điều cần nhấn mạnh: việc El Hijo de Fishman được thả là một quyết định tố tụng, không phải một sự minh oan. Anh ta được thả vì thỏa thuận, không phải vì một kết luận công khai nào gột rửa cú đánh. Và thỏa thuận này có điều kiện: nếu nghĩa vụ bồi thường không được thực hiện, cuộc điều tra có thể được khôi phục. Vụ án đang ngủ, không phải đã đóng.

Thứ bị bỏ lại phía sau

Vinh quang cũng biết vấp ngã, nhưng nó đứng dậy bằng một cách rất con người. Ở đây, thứ đứng dậy không phải là công lý, mà là một thỏa thuận.

Và có một điều mà không thỏa thuận nào trả lời được: ai chịu trách nhiệm cho việc một sàn đấu không phép vẫn mở cửa, một trọng tài 75 tuổi vẫn nhận đòn, và một hệ thống vẫn không có bảo hiểm hay sàng lọc y tế bắt buộc?

Nếu câu trả lời vẫn là "không ai", thì vụ việc này sẽ không phải là vụ cuối cùng.