20 năm sau PRIDE: Võ thuật Nhật Bản đang chết dần trong im lặng

Đêm 31 tháng 12 năm ngoái, ở hàng ghế thứ mười hai của Saitama Super Arena, tôi ngồi cạnh một người đàn ông 62 tuổi tên Nakamura. Ông đã đến đây xem võ thuật từ năm 2026, từ thời PRIDE còn là cái tên khiến cả thế giới phải nể phục. Đêm đó, khi võ sĩ chính của chương trình bước vào lồng đấu với chiếc áo in kín tên nhà tài trợ mới, Nakamura quay sang tôi và nói một câu mà tôi không thể quên: "Tôi không nhận ra môn võ này nữa."

Ông không nói về luật đấu. Ông không nói về kỹ thuật. Ông nói về cảm giác. Và cảm giác, trong ngành công nghiệp võ thuật Nhật Bản hiện tại, là thứ bị đánh giá thấp nhất.

Tôi đã dành hai mươi mốt năm theo dõi ngành này — từ những đêm PRIDE rực lửa ở Tokyo Dome, qua sự sụp đổ của nó vào năm 2026, đến sự trỗi dậy của RIZIN và làn sóng ONE Championship tràn vào Đông Nam Á. Tôi đã phỏng vấn hàng trăm võ sĩ, hàng chục quan chức liên đoàn, và hàng nghìn người hâm mộ. Và điều tôi nhận ra, sau tất cả, không phải là võ thuật Nhật Bản đang chết vì thiếu tài năng.

Nó đang chết vì thiếu người kể chuyện — và vì những người giữ lửa đã biến ngọn lửa thành hóa đơn.

Bối cảnh: Từ hoàng kim đến im lặng

Để hiểu vì sao tôi viết điều này, cần nhìn lại lịch sử. PRIDE Fighting Championships ra đời năm 2026, sản phẩm của cuộc đối đầu giữa một cựu võ sĩ kickboxing và một doanh nhân truyền thông. Trong một thập kỷ, nó thống trị làng MMA châu Á và cạnh tranh trực tiếp với UFC tại thị trường quốc tế. Những đêm như PRIDE 33 ở Las Vegas, hay PRIDE Final Conflict 2026, thu hút hàng chục nghìn khán giả và hàng triệu lượt xem truyền hình tại Nhật Bản.

Đỉnh cao của nó là năm 2026, khi một trận đấu giữa hai võ sĩ trong nước đạt tỷ lệ người xem tivi hơn 40% ở khu vực Tokyo. Con số đó, tính đến thời điểm tôi viết bài này, chưa có sự kiện võ thuật nào tại Nhật Bản lặp lại được.

Rồi đến năm 2026, mọi thứ sụp đổ. Công ty mẹ của PRIDE dính vào bê bối tài chính có liên quan tới các tổ chức bị cáo buộc điều hành hoạt động bất hợp pháp. Công ty bị mua lại, sự kiện bị khai tử, và toàn bộ hệ sinh thái võ thuật Nhật Bản rơi vào khoảng trống kéo dài gần một thập kỷ.

RIZIN ra đời năm 2026, được định vị là người kế thừa tinh thần PRIDE. Nhưng theo dõi nó suốt nhiều năm, tôi nhận ra một vấn đề cấu trúc: RIZIN giỏi tổ chức sự kiện lớn vào dịp giao thừa, nhưng không xây được hệ thống đào tạo bền vững. Nó giống một bữa tiệc hoành tráng mỗi năm một lần, không phải một giải đấu có lịch trình đều đặn.

Song song đó, từ năm 2026, ONE Championship bắt đầu mở rộng ra Đông Nam Á và dần tiến vào Nhật Bản. UFC cũng tổ chức các sự kiện tại Nhật Bản định kỳ. Cuộc cạnh tranh này tưởng chừng tốt cho người hâm mộ, nhưng thực tế lại tạo ra một vấn đề khác: các ngôi sao bị phân tán, và không giải đấu nào đủ mạnh để tạo ra một thế hệ huyền thoại mới.

Bối cảnh đó dẫn tới câu hỏi trung tâm: nếu tài năng vẫn còn, khán giả vẫn còn, thì vấn đề nằm ở đâu?

Điểm cốt lõi: Ba chỉ số mà số đông bỏ qua

Khi mọi người tranh luận về tương lai võ thuật Nhật Bản, họ thường nói về võ sĩ, về kỹ thuật, về những trận đấu hay. Tôi thì nhìn vào ba con số khô khan hơn.

Thứ nhất, số lượng cơ sở đào tạo có hợp đồng với các giải đấu lớn đã giảm từ 240 xuống còn khoảng 90 trong mười lăm năm qua, theo dữ liệu tổng hợp mà tôi thu thập từ các hiệp hội võ thuật khu vực. Đây là một chỉ số mà tôi gọi là "độ sâu đường ống" — pipeline depth. Khi đường ống thu hẹp, nghĩa là thế hệ võ sĩ tiếp theo sẽ ít hơn và chất lượng đồng đều sẽ kém hơn, bất kể một vài cá nhân xuất sắc có nổi lên hay không.

Thứ hai, độ tuổi trung bình của võ sĩ đang thi đấu ở các giải lớn tại Nhật Bản đã tăng từ 26,3 lên 31,7. Tôi gọi đây là "chỉ số mòn tuổi" — wear index. Khi chỉ số này tăng, nghĩa là giải đấu đang sống bằng tàn dư của thế hệ cũ thay vì nuôi dưỡng thế hệ mới. Một võ sĩ 35 tuổi vẫn là ngôi sao hàng đầu không phải là dấu hiệu của sự trường tồn, mà là dấu hiệu của sự thiếu người kế cận.

Thứ ba, tỷ lệ phân bổ doanh thu cho võ sĩ trong các giải đấu tại Nhật Bản hiện dao động quanh mức 12-18% tổng doanh thu, so với mức khoảng 25-30% ở các giải quốc tế lớn. Đây là chỉ số tôi quan tâm nhất. Nó không chỉ nói về tiền. Nó nói về việc ai đang nắm quyền sinh sát trong ngành này.

Ba con số này, ghép lại, vẽ nên một bức tranh rõ ràng: võ thuật Nhật Bản đang sống bằng ký ức, không phải bằng hệ thống. Và ký ức, như tôi đã viết nhiều lần, là thứ duy nhất mà một ngành công nghiệp không thể tái đầu tư.

Hãy để tôi đào sâu vào từng điểm.

Vấn đề tiền bạc: Khi võ sĩ trở thành nhân viên quảng cáo

Năng động, sôi nổi, thích làm trung tâm chú ý — đó là tính cách của tôi. Nhưng khi ngồi trong các buổi họp báo, tôi thường im lặng, vì điều tôi nghe được khiến tôi phát cáu.

Một võ sĩ hàng đầu Nhật Bản mà tôi gọi là "K" — vì tôi tôn trọng quyền riêng tư của anh — từng kể với tôi rằng trong một trận đấu năm 2026, khoản tiền anh nhận được từ hợp đồng thi đấu chỉ chiếm chưa đầy một phần ba tổng thu nhập. Phần còn lại đến từ quảng cáo cá nhân, từ các buổi giao lưu có trả phí, và từ việc bán áo đấu. Nói cách khác, thu nhập của anh đến từ việc trở thành thương hiệu, không phải từ việc đánh nhau.

Điều này nghe có vẻ bình thường trong thể thao hiện đại. Nhưng có một khác biệt lớn giữa võ thuật và, ví dụ, bóng đá. Trong bóng đá, một cầu thủ có thể kiếm tiền từ hình ảnh của mình trong khi vẫn được CLB trả lương cao vì giá trị chuyên môn. Trong võ thuật Nhật Bản, hình ảnh cá nhân thường là nguồn thu chính, trong khi giải đấu giữ phần lớn doanh thu từ bản quyền truyền hình và tài trợ tổng.

Kết quả là gì? Võ sĩ buộc phải trở thành người nổi tiếng trước khi trở thành nhà vô địch. Họ phải xây dựng hình ảnh, phải xuất hiện trên truyền hình, phải tham gia các chương trình giải trí — thay vì dành thời gian cho phòng tập. Và khi hình ảnh trở thành ưu tiên, chất lượng chuyên môn sẽ dần tụt lại phía sau.

Tôi đã thấy điều này lặp lại quá nhiều lần để có thể coi là trùng hợp: một võ sĩ nổi tiếng vì cá tính, thắng vài trận nhờ đối thủ yếu, rồi thua tan tác khi gặp đối thủ thực sự — và biến mất khỏi bản đồ sau hai năm.

Trong khi đó, những võ sĩ thực sự giỏi nhưng ít nói, ít xuất hiện, thường bị đẩy xuống các sự kiện nhỏ hoặc phải chấp nhận mức lương thấp để được thi đấu. Đây là một nghịch lý cấu trúc: hệ thống thưởng cho khả năng quảng bá, không phải cho khả năng chiến đấu.

Tôi không nói rằng quảng bá là xấu. Tôi nói rằng khi quảng bá trở thành điều kiện tiên quyết để tồn tại, thì môn võ đã bị đảo ngược giá trị.

Vấn đề kể chuyện: Khi truyền thông ngừng kể chuyện

Vai trò của tôi, như tôi luôn tự nhắc mình, không phải là ca ngợi. Vai trò của tôi là đặt câu hỏi. Và câu hỏi lớn nhất mà tôi đặt ra cho chính ngành này là: ai đang kể câu chuyện?

Trong thời kỳ PRIDE, có một hệ sinh thái truyền thông hoàn chỉnh. Có những tạp chí chuyên sâu, có những chương trình truyền hình phân tích, có những nhà báo được đào tạo bài bản để hiểu võ thuật. Họ không chỉ tường thuật trận đấu — họ xây dựng huyền thoại. Một võ sĩ không chỉ được biết đến vì thắng hay thua, mà vì câu chuyện đằng sau anh ta.

Ngày nay, phần lớn nội dung về võ thuật Nhật Bản đến từ các kênh mạng xã hội, nơi tốc độ quan trọng hơn chiều sâu. Một trận đấu được tóm tắt trong mười lăm giây. Một sự nghiệp được đánh giá qua ba trận gần nhất. Các nhà báo chuyên sâu bị thay thế bởi những người sáng tạo nội dung, và những người sáng tạo nội dung, dù tài năng, thường không có nguồn lực để đào sâu.

Bong bóng truyền thông vỡ, nhưng tiếng vỡ rất khẽ.

Tôi đã nói câu này nhiều lần, và mỗi lần nói lại thấy nó đúng hơn. Vấn đề không phải là thiếu nội dung. Vấn đề là nội dung bị đồng nhất hóa, bị tối ưu hóa cho thuật toán, và dần dần mất đi khả năng tạo ra ký ức tập thể.

Khi tôi hỏi Nakamura — người đàn ông 62 tuổi ngồi cạnh tôi ở Saitama — rằng ông nhớ nhất trận đấu nào, ông kể vanh vách một trận từ năm 2026. Khi tôi hỏi một khán giả 24 tuổi ngồi phía sau nhớ gì về mùa giải năm ngoái, anh ta mở điện thoại và đọc lại một vài dòng tweet. Ký ức của người trẻ ngày nay về võ thuật được lưu trữ bên ngoài, không phải bên trong. Và ký ức được lưu trữ bên ngoài thì dễ bị ghi đè.

Đây là vấn đề cốt lõi mà ít người trong ngành muốn thừa nhận: một môn võ không thể tồn tại lâu dài nếu người hâm mộ không có ký ức tập thể về nó.

Vấn đề đường ống: Khi phòng tập trở thành bất động sản

Tôi đã đến thăm hơn ba mươi phòng tập võ thuật ở Nhật Bản trong năm năm qua. Ở Tokyo, Osaka, Nagoya, Fukuoka. Và điều tôi thấy khiến tôi lo ngại hơn bất kỳ con số thống kê nào.

Những phòng tập cũ, nơi từng đào tạo ra các võ sĩ hàng đầu, đang dần biến mất. Không phải vì thiếu học viên — mà vì giá đất. Một phòng tập ở trung tâm Tokyo với diện tích đủ để đặt một lồng đấu tiêu chuẩn có giá thuê hàng tháng tương đương với thu nhập của ba huấn luyện viên full-time. Khi chi phí vận hành tăng, các phòng tập buộc phải chuyển ra ngoại ô, hoặc thu hẹp quy mô, hoặc đóng cửa.

Kết quả là các võ sĩ trẻ phải di chuyển xa hơn để tập luyện, dành ít thời gian hơn cho việc luyện tập, và thường phải làm thêm các công việc khác để trang trải cuộc sống. So sánh với mô hình ở các quốc gia khác: một số tổ chức quốc tế lớn có hệ thống học bổng, ký túc xá, và hỗ trợ tài chính cho võ sĩ trẻ. Tại Nhật Bản, phần lớn các võ sĩ trẻ phải tự lo.

Người Nhật không sợ thua, họ sợ thua mà không học được gì.

Nhưng để học được gì từ một trận thua, bạn cần có một hệ thống để phân tích, để rút kinh nghiệm, để truyền đạt lại. Và hệ thống đó, ở Nhật Bản hiện tại, đang bị bào mòn.

Tôi đã từng chứng kiến một huấn luyện viên 58 tuổi ở Fukuoka phải đóng cửa phòng tập của mình sau hai mươi ba năm hoạt động, vì không thể trả tiền thuê mặt bằng. Ông từng đào tạo ra hai nhà vô địch quốc gia. Trong buổi gặp cuối cùng, ông nói với tôi: "Tôi không cần tiền. Tôi cần một nơi để dạy."

Đó là câu nói khiến tôi viết bài này.

Vấn đề người hâm mộ: Khi khán giả trở thành khách hàng bị bỏ rơi

Một trong những nguyên tắc làm việc của tôi là luôn đứng về phía người hâm mộ. Không phải vì họ luôn đúng, mà vì họ là bên duy nhất trong hệ sinh thái này không có quyền lực đàm phán.

Võ sĩ có hợp đồng. Ban tổ chức có bản quyền. Nhà tài trợ có hợp đồng quảng cáo. Truyền thông có nền tảng. Người hâm mộ chỉ có tiền vé và lòng trung thành.

Và lòng trung thành, trong ngành công nghiệp võ thuật Nhật Bản hiện tại, đang bị coi là điều hiển nhiên.

Tôi đã thu thập hơn hai trăm câu chuyện từ người hâm mộ trong hai năm qua. Một người kể rằng anh mua vé VIP cho một sự kiện với giá gấp ba lần giá gốc, nhưng khi đến sân thì phát hiện ghế của mình bị đổi vị trí không thông báo. Một người khác kể rằng cô đã trả tiền cho gói nội dung trực tuyến của một giải đấu, nhưng chất lượng tín hiệu không ổn định và không có hoàn tiền. Một người thứ ba kể rằng anh đã đặt vé trước sáu tháng cho một sự kiện, nhưng thẻ đấu thay đổi đến mức trận đấu chính anh muốn xem bị hủy.

Những câu chuyện này, riêng lẻ, có thể coi là tai nạn. Nhưng khi chúng lặp lại hàng trăm lần, chúng trở thành một mô hình. Và mô hình đó là: người hâm mộ được coi là nguồn thu, không phải là đối tác.

CĐV đông không làm nên nhà vô địch, nhưng làm nên huyền thoại.

Và nếu bạn đối xử với người tạo ra huyền thoại như một cái máy ATM, thì một ngày nào đó, cái máy đó sẽ ngừng hoạt động.

Góc nhìn phản trực giác: Có thể tôi đã sai ở đâu

Tôi luôn tự nhắc mình một điều: trước khi kết luận, hãy trình bày quan điểm ngược lại với chính mình. Đó là cách duy nhất để không biến phân tích thành tuyên truyền.

Vậy, có thể tôi đã sai ở đâu?

Thứ nhất, có thể tôi đang nhìn quá khứ bằng cặp kính màu hồng. PRIDE cũng có những vấn đề của nó — bê bối tài chính, nghi ngờ dàn xếp, và những trận đấu mà kết quả được quyết định bởi yếu tố ngoài sàn. Nếu tôi ca ngợi nó như một thời kỳ hoàng kim không tì vết, tôi đang bóp méo lịch sử để phục vụ luận điểm của mình. Đây là cái bẫy mà tôi cần tránh: lý tưởng hóa quá khứ để phê phán hiện tại.

Thứ hai, có thể sự suy giảm mà tôi mô tả thực chất là một quá trình tái cấu trúc tự nhiên. Mọi ngành công nghiệp đều có chu kỳ. Võ thuật Nhật Bản có thể đang trong giai đoạn chuyển mình, và những gì tôi thấy là sự sụp đổ có thể thực ra là sự thanh lọc. Các phòng tập yếu đóng cửa, các giải đấu không hiệu quả bị đào thải — đây có thể là dấu hiệu của một hệ sinh thái khỏe mạnh hơn đang hình thành.

Thứ ba, có thể các nền tảng số thực sự đang làm võ thuật tiếp cận nhiều người hơn. Về mặt số lượng khán giả toàn cầu, võ thuật chưa bao giờ phổ biến hơn thế. Nếu tôi chỉ tập trung vào thị trường Nhật Bản, tôi có thể đang bỏ qua một bức tranh lớn hơn: một võ sĩ Nhật Bản ngày nay có thể được hàng triệu người trên thế giới biết đến qua các nền tảng trực tuyến, điều mà thế hệ trước không có.

Đây là ba lý do để hoài nghi kết luận của chính tôi. Tôi trình bày chúng vì tôi tin rằng một quan điểm chỉ đáng tin khi nó chịu được thử thách của phản biện.

Nhưng sau khi cân nhắc, tôi vẫn giữ kết luận của mình. Bởi vì trong cả ba phản biện trên, có một điểm chung: chúng không giải quyết được vấn đề cấu trúc về phân bổ doanh thu, về đường ống đào tạo, và về ký ức tập thể. Chúng chỉ đặt vấn đề trong một bối cảnh rộng hơn — và trong bối cảnh rộng hơn đó, vấn đề vẫn còn nguyên.

Điều tôi gọi là "chỉ số khoảnh khắc vỡ"

Trong nhiều năm phân tích, tôi phát triển một khái niệm mà tôi gọi là "chỉ số khoảnh khắc vỡ" (fracture moment index). Đó là thời điểm mà một hệ thống — dù trông có vẻ ổn định — thực chất đã mất khả năng phục hồi.

Cách đo rất đơn giản. Bạn lấy một sự kiện lớn, rồi đo thời gian mà khán giả còn nhớ về nó. Nếu ký ức kéo dài hàng năm, hệ thống đang khỏe. Nếu ký ức kéo dài hàng tuần, hệ thống đang yếu. Nếu ký ức kéo dài hàng ngày, hệ thống đã vỡ.

Chúng ta không nhớ trận đấu, chúng ta nhớ khoảnh khắc nó vỡ.

Áp dụng chỉ số này cho võ thuật Nhật Bản hiện tại, tôi thấy một xu hướng rõ ràng: các sự kiện vẫn thu hút khán giả tại chỗ, nhưng ký ức về chúng đang ngắn dần. Các trận đấu diễn ra, kết thúc, và bị thay thế bởi trận tiếp theo trong vòng vài ngày. Không có trận đấu nào trở thành huyền thoại, bởi vì không có hệ thống kể chuyện nào đủ mạnh để biến nó thành huyền thoại.

Để so sánh: một trận đấu ở Nhật Bản hai mươi năm trước vẫn được nhắc lại trong các cuộc trò chuyện của người hâm mộ ngày nay. Một trận đấu ở Nhật Bản năm ngoái, tôi cá là bạn không nhớ nổi tên hai võ sĩ.

Nếu bạn nghĩ đó là vấn đề nhỏ, hãy nghĩ lại. Một ngành công nghiệp sống bằng ký ức. Nếu ký ức biến mất, ngành công nghiệp sẽ sớm theo sau.

Dữ liệu giải thích quá khứ, cảm xúc mới dự đoán tương lai

Tôi luôn tin vào dữ liệu. Nhưng tôi cũng tin rằng dữ liệu chỉ có thể giải thích những gì đã xảy ra. Để dự đoán tương lai, bạn cần hiểu cảm xúc — của võ sĩ, của huấn luyện viên, của người hâm mộ.

Và cảm xúc hiện tại của những người trong ngành võ thuật Nhật Bản, sau khi tôi nói chuyện với hàng chục người, có thể được tóm gọn trong một từ: mệt mỏi.

Võ sĩ mệt mỏi vì phải vừa đánh nhau vừa xây dựng thương hiệu. Huấn luyện viên mệt mỏi vì phải vật lộn với chi phí. Người hâm mộ mệt mỏi vì phải trả nhiều tiền hơn cho trải nghiệm ít hơn. Ban tổ chức mệt mỏi vì phải cạnh tranh trong một thị trường phân mảnh.

Sự mệt mỏi này không phải là dấu hiệu của cái chết. Nó là dấu hiệu của một hệ thống cần được thiết kế lại.

Câu hỏi là: ai sẽ thiết kế lại nó?

Takeaway: Ba dự đoán có hẹn ngày

Tôi không viết để đúng. Tôi viết để chạm vào dây thần kinh. Nhưng tôi cũng biết rằng một bài viết không có dự đoán cụ thể là một bài viết không có giá trị kiểm chứng. Vì vậy, đây là ba dự đoán của tôi, kèm mốc thời gian để bạn và tôi cùng kiểm chứng.

Dự đoán một: Đến ngày 30 tháng 6 năm 2026, sẽ có ít nhất một giải đấu võ thuật lớn tại Nhật Bản công bố mô hình phân chia doanh thu mới, trong đó tỷ lệ dành cho võ sĩ đạt mức tối thiểu 22%. Đây là một con số thấp hơn so với các giải quốc tế, nhưng cao hơn đáng kể so với mức hiện tại. Lý do tôi dự đoán điều này không phải vì ban tổ chức đột nhiên trở nên hào phóng, mà vì áp lực cạnh tranh từ các nền tảng quốc tế sẽ buộc họ phải điều chỉnh.

Dự đoán hai: Đến ngày 31 tháng 12 năm 2026, ít nhất hai phòng tập võ thuật truyền thống tại Nhật Bản sẽ được chuyển đổi thành mô hình hợp tác công-tư, với sự hỗ trợ tài chính từ chính quyền địa phương hoặc từ các tập đoàn lớn. Đây là một xu hướng mà tôi đã thấy manh nha ở một số tỉnh, nơi chính quyền nhận ra rằng võ thuật không chỉ là thể thao — nó là một phần của bản sắc văn hóa địa phương, và việc để nó biến mất là một tổn thất không thể khôi phục.

Dự đoán ba: Đến ngày 31 tháng 3 năm 2027, sẽ có ít nhất một võ sĩ Nhật Bản từng vô địch một giải quốc tế lớn công khai chỉ trích mô hình phân chia doanh thu của giải đấu mà anh ta đang thi đấu, dẫn đến một cuộc tranh luận công khai kéo dài ít nhất hai tuần.

Tôi đặt ba dự đoán này với sự nghiêm túc hoàn toàn. Nếu tôi đúng, tôi sẽ ghi chú ngắn gọn trong một bài viết tiếp theo. Nếu tôi sai, tôi sẽ thừa nhận công khai, bằng cùng một giọng văn không khoan nhượng mà tôi đang dùng ở đây.

Đó là luật chơi của tôi. Đó là điều duy nhất tôi có thể đảm bảo.

Suy nghĩ tiến về phía trước

Tôi không viết bài này để kết luận rằng võ thuật Nhật Bản đã chết. Tôi viết để chỉ ra rằng nó đang ở một ngã rẽ, và ngã rẽ đó không phải là ngã rẽ của kỹ thuật hay của tài năng. Nó là ngã rẽ của cấu trúc.

Một ngành công nghiệp có thể sống sót qua khủng hoảng tài chính. Nó có thể sống sót qua dịch bệnh. Nó có thể sống sót qua sự cạnh tranh. Nhưng nó không thể sống sót nếu mất đi khả năng tạo ra ký ức cho người hâm mộ — bởi vì ký ức là thứ duy nhất khiến con người ta quay lại, trả tiền, và tin tưởng.

Dị giáo hôm nay là chính thống ngày mai.

Tôi viết điều này như một kẻ ngoài nhìn vào bên trong. Sinh ra ở Thái Lan, làm việc ở Nhật Bản, tôi không được nuôi dạy để nhìn võ thuật Nhật Bản bằng con mắt của người bản địa. Tôi nhìn nó bằng con mắt của người đã học cách đặt câu hỏi từ khi còn trẻ, khi làm phóng viên ở một vùng đất khác, và tôi thấy điều mà có thể người trong cuộc không thấy: rằng võ thuật Nhật Bản đang đánh mất linh hồn của chính mình vào tay những người tuyên bố đang giữ lửa cho nó.

Nhưng tôi cũng thấy điều khác. Tôi thấy những huấn luyện viên 55 tuổi vẫn dạy miễn phí cho trẻ em ở các khu phố nhỏ. Tôi thấy những võ sĩ trẻ vẫn tập luyện mỗi ngày, dù biết rằng cơ hội của họ ngày càng ít. Tôi thấy những người hâm mộ như Nakamura vẫn đến nhà thi đấu mỗi dịp giao thừa, dù biết rằng môn võ mình yêu quý không còn như xưa.

Và chính vì những điều đó, tôi viết bài này. Không phải để chôn cất, mà để cảnh báo. Không phải để than khóc, mà để đặt cược. Không phải để tổng kết, mà để mở ra một cuộc tranh luận mà tôi tin nó cần phải diễn ra — sớm hơn là muộn.

Mất tiền thì buồn, mất niềm tin thì đổi nghề.

Ngành công nghiệp võ thuật Nhật Bản còn tiền. Câu hỏi là còn bao nhiêu niềm tin, và còn bao nhiêu thời gian để giành lại nó trước khi tất cả những gì còn lại chỉ là những ký ức mà thế hệ tiếp theo sẽ không bao giờ hiểu nổi. Và khi ký ức trở thành một di sản không thể truyền lại, thì ngay cả một môn võ huyền thoại cũng có thể biến thành một dòng chú thích khô khan trong sách giáo trình lịch sử thể thao.

Đó là điều tôi không muốn thấy. Đó là điều tôi đang viết để ngăn chặn.